หมอธีระวัฒน์ชี้ “จันทร์เต็มดวง” อาจกระทบจิตใจ เสี่ยงฆ่าตัวตาย

ศ.นพ.ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา จากศูนย์ความเป็นเลิศด้านการแพทย์บูรณาการและสาธารณสุข และที่ปรึกษาวิทยาลัยการแพทย์แผนตะวันออก มหาวิทยาลัยรังสิต เผยแพร่ข้อมูลผ่านเฟซบุ๊กในหัวข้อ “ปรากฏการณ์หม่นมืด ในช่วงเวลาของพระจันทร์เต็มดวง” โดยอธิบายถึงข้อสังเกตที่มีมาตั้งแต่สมัยโบราณ ว่าช่วงเวลาของดวงจันทร์ โดยเฉพาะวันเพ็ญ อาจสัมพันธ์กับความผิดปกติทางจิตอารมณ์ที่รุนแรงขึ้น

เนื้อหาระบุว่า ความแปรปรวนดังกล่าวมีตั้งแต่ระดับอาการทางจิตที่ต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล ไปจนถึงพฤติกรรมพยายามฆ่าตัวตาย ซึ่งพบได้ในช่วงเวลาต่าง ๆ ของวัฏจักรดวงจันทร์ ตั้งแต่วันแรม 15 ค่ำ ไปจนถึงวันขึ้น 15 ค่ำ โดยสอดคล้องกับการแบ่งระยะของ lunar phases ได้แก่ new moon, first quarter, full moon และ last quarter

นอกจากนี้ ยังมีการสังเกตในผู้ป่วยโรคไบโพลาร์ว่า อาการสามารถเปลี่ยนแปลงไปตามจังหวะข้างขึ้นข้างแรมและฤดูกาล ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับการทำงานของนาฬิกาชีวภาพในสมอง หรือ circadian rhythm ที่ควบคุมวงจรการหลับ–ตื่นของมนุษย์

ในมิติของพฤติกรรมการฆ่าตัวตาย พบว่าปริมาณและความแปรปรวนของแสงแดดในแต่ละช่วงเวลาของปีมีบทบาทสำคัญ โดยเฉพาะกรณีที่แสงแดดไม่คงที่ อาจเพิ่มความเสี่ยงในผู้ป่วยกลุ่มนี้

ศ.นพ.ธีระวัฒน์ยังอ้างถึงงานวิจัยจากคณะผู้เชี่ยวชาญด้านจิตเวชของ INBRAIN แห่ง Indiana University School of Medicine ร่วมกับ Indianapolis VA Medical Center และสำนักงานชันสูตรศพ Marion County ซึ่งเผยแพร่ในวารสาร Discover Mental Health ปี 2023 โดยศึกษาความสัมพันธ์ของช่วงพระจันทร์เต็มดวง เวลาของวัน และช่วงเดือน กับสถิติการฆ่าตัวตาย พร้อมเชื่อมโยงกับตัวชี้วัดระดับโมเลกุลในเลือด

การศึกษาครอบคลุมข้อมูลระหว่างปี 2012–2016 พบว่า มีผู้เสียชีวิต 210 รายในช่วงสัปดาห์พระจันทร์เต็มดวง และ 566 รายในช่วงเวลานอกช่วงดังกล่าว โดยกลุ่มอายุ 55 ปีขึ้นไปมีแนวโน้มสูงกว่า ขณะที่กลุ่มอายุต่ำกว่า 30 ปีไม่พบความสัมพันธ์เด่นชัด

เมื่อวิเคราะห์เชิงเวลา พบว่าช่วง 15.00–16.00 น. เป็นช่วงที่มีอุบัติการณ์สูง และเดือนกันยายนเป็นช่วงที่พบมากที่สุด อย่างไรก็ตาม หากแยกตามช่วงอายุ กลุ่มผู้สูงอายุมีสถิติสูงสุดในเดือนกรกฎาคม ส่วนกลุ่มอายุน้อยพบมากในเดือนพฤศจิกายน

อีกส่วนของการศึกษามุ่งวิเคราะห์ระดับยีนที่เกี่ยวข้องกับนาฬิกาชีวภาพ โดยคัดเลือกยีนที่เกี่ยวข้องได้ 1,468 ยีน จากทั้งหมดประมาณ 21,000 ยีนในจีโนมมนุษย์ และระบุยีนสำคัญ 154 ตัวที่เกี่ยวข้องกับความผิดปกติทางอารมณ์ เช่น ภาวะวิตกกังวล ซึมเศร้า และ PTSD

ผลการวิเคราะห์พบว่า ช่วงพระจันทร์เต็มดวงมีความเชื่อมโยงกับการแสดงออกของยีนบางกลุ่ม เช่น AHCYL2, ACSM3, AK2 และ RBM3 ขณะที่ยีนบางตัวเกี่ยวข้องกับช่วงเวลาของวันและฤดูกาล โดยยีนเหล่านี้บางส่วนสามารถถูกปรับเปลี่ยนได้ด้วยยารักษา เช่น lithium และ valproate ซึ่งมีฤทธิ์ช่วยลดความเสี่ยงการฆ่าตัวตาย

ขณะเดียวกัน ปัจจัยอย่างการดื่มแอลกอฮอล์และภาวะซึมเศร้าถูกพบว่าสามารถกระตุ้นการแสดงออกของยีนในทางที่เพิ่มความเสี่ยงได้ โดยเฉพาะในช่วงเวลาที่มีความเปราะบางทางอารมณ์

ศ.นพ.ธีระวัฒน์ระบุว่า งานวิจัยนี้เป็นการนำข้อมูลจากการสังเกตมาวิเคราะห์เชิงลึก เพื่อเชื่อมโยงกับกลไกทางชีวภาพของมนุษย์ และอาจต่อยอดไปสู่การพัฒนาระบบเฝ้าระวังหรือป้องกันพฤติกรรมเสี่ยงในอนาคต

อย่างไรก็ตาม สิ่งที่สำคัญในบริบทสังคมปัจจุบันคือการดูแลกันในระดับมนุษย์ ด้วยความเข้าใจและเห็นอกเห็นใจ เพราะการรับฟังและการไม่ทอดทิ้งกัน อาจเป็นปัจจัยสำคัญในการช่วยลดความสูญเสียได้