เข้า "ซาวน่า" บ่อย ช่วยฝึกร่างกายมนุษย์ สู้ “คลื่นความร้อน” ได้จริงหรือ?

ท่ามกลางคลื่นความร้อนที่เกิดขึ้นถี่และรุนแรงขึ้นในหลายประเทศ นักวิทยาศาสตร์กำลังศึกษาว่า การฝึกร่างกายให้คุ้นชินกับความร้อน (Heat Training หรือ Heat Acclimation) เช่น การเข้าใช้ซาวน่าหรือแช่น้ำร้อนเป็นประจำ อาจช่วยให้ร่างกายรับมือกับสภาพอากาศร้อนจัดได้ดีขึ้นในระยะยาว แม้จะย้ำว่า ไม่ใช่วิธีป้องกันอันตรายจากคลื่นความร้อนในช่วงที่กำลังเผชิญอากาศร้อนจัด

ขณะนี้สหราชอาณาจักรกำลังเผชิญคลื่นความร้อนเป็นระลอกที่ 4 ของปี ส่งผลให้สำนักงานความมั่นคงด้านสุขภาพแห่งสหราชอาณาจักร (UKHSA) ออกประกาศเตือนภัยด้านสุขภาพจากความร้อนในหลายพื้นที่ของอังกฤษ หลังยุโรปตะวันตกเพิ่งเผชิญเดือนมิถุนายนที่ร้อนที่สุดเป็นประวัติการณ์

แม้อากาศจะร้อนจัด แต่ธุรกิจซาวน่ากลับได้รับความนิยมเพิ่มขึ้น โดยผู้ประกอบการบางแห่งระบุว่า ช่วงแรกจำนวนผู้ใช้บริการลดลงตามอุณหภูมิที่สูงขึ้น ก่อนจะกลับมาเพิ่มขึ้นอีกครั้ง โดยเฉพาะสถานที่ที่มีทั้งซาวน่าและบ่อน้ำเย็น ซึ่งเปิดโอกาสให้ผู้ใช้สลับระหว่างความร้อนและความเย็น ทำให้หลายคนรู้สึกผ่อนคลายและสดชื่น

ศาสตราจารย์จารี เลาก์คาเนน แพทย์โรคหัวใจจากมหาวิทยาลัยอีสเทิร์นฟินแลนด์ ซึ่งศึกษาประโยชน์ของการใช้ซาวน่ามาอย่างต่อเนื่อง กล่าวว่า การได้รับความร้อนซ้ำ ๆ เป็นประจำช่วยให้ร่างกายค่อย ๆ ปรับตัวและรับมือกับอากาศร้อนได้ดีขึ้น หลักการนี้เป็นที่ยอมรับในวงการเวชศาสตร์การกีฬา โดยนักกีฬามักใช้การฝึกในสภาพอากาศร้อนเพื่อเพิ่มความทนทานก่อนการแข่งขัน

เขาระบุว่า การเข้าใช้ซาวน่าหรือแช่น้ำร้อนเป็นประจำ อาจก่อให้เกิดการปรับตัวทางสรีรวิทยาในลักษณะเดียวกัน เช่น ร่างกายเริ่มขับเหงื่อได้เร็วและมีประสิทธิภาพมากขึ้น การไหลเวียนเลือดไปยังผิวหนังดีขึ้น ปริมาณพลาสมาในเลือดเพิ่มขึ้น และลดภาระการทำงานของหัวใจเมื่อเผชิญอากาศร้อน ส่งผลให้ร่างกายสามารถควบคุมอุณหภูมิได้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

ด้านดร.เจสสิกา มี จากมหาวิทยาลัยวูสเตอร์ ซึ่งกำลังศึกษาผลของการแช่น้ำร้อนต่อการตอบสนองของร่างกายต่ออากาศร้อน กล่าวว่า ผู้ที่คุ้นเคยกับความร้อนมักปรับพฤติกรรมได้ดีกว่า ทั้งการลดกิจกรรมเมื่ออากาศร้อน ดื่มน้ำสม่ำเสมอ และสังเกตสัญญาณเตือนของภาวะร่างกายร้อนเกินได้เร็วขึ้น

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่า การฝึกให้ร่างกายคุ้นกับความร้อนไม่ได้ให้ประโยชน์กับทุกคนเท่าเทียมกัน เพราะประสิทธิภาพขึ้นอยู่กับความสามารถของร่างกายในการขับเหงื่อและเพิ่มการไหลเวียนเลือดไปยังผิวหนัง

นอกจากนี้ ผู้ที่มีไข้ กำลังเจ็บป่วย มีอาการเจ็บหน้าอกจากโรคหัวใจ โรคหัวใจขาดเลือดเฉียบพลัน หรือมีภาวะความดันโลหิตต่ำที่ควบคุมไม่ได้ ควรหลีกเลี่ยงการใช้ซาวน่าหรือแช่น้ำร้อนจนกว่าจะได้รับการประเมินจากแพทย์

ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า การฝึกร่างกายให้คุ้นกับความร้อนโดยทั่วไปต้องใช้เวลาประมาณ 40-60 นาทีต่อวัน ติดต่อกันอย่างน้อย 4-6 วัน จึงจะเริ่มเห็นผล และผลลัพธ์จะคงอยู่ราว 1 สัปดาห์ โดยหากฝึกต่อเนื่องนานขึ้น ร่างกายก็จะรักษาความสามารถในการทนความร้อนได้นานขึ้นเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยย้ำว่า การเข้าใช้ซาวน่าในช่วงที่กำลังเกิดคลื่นความร้อนไม่ใช่วิธีรักษาหรือป้องกันอันตรายจากความร้อน เนื่องจากยังมีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์จำกัดว่าการทำเช่นนั้นสามารถลดความเสี่ยงต่อโรคลมแดดหรือภาวะเจ็บป่วยจากความร้อนได้

อีกทั้งการศึกษาส่วนใหญ่ดำเนินการในห้องปฏิบัติการหรือสภาพแวดล้อมที่มีการควบคุมอุณหภูมิ ระยะเวลา และมีผู้เชี่ยวชาญดูแลอย่างใกล้ชิด จึงยังไม่สามารถยืนยันได้ว่าการนำไปปฏิบัติเองที่บ้านจะปลอดภัยหรือได้ผลในระดับเดียวกัน โดยความเสี่ยงที่พบได้คือการเป็นลมหรือหมดสติจากความร้อน

นักวิทยาศาสตร์จึงแนะนำว่า ในช่วงที่เกิดคลื่นความร้อน ประชาชนควรปฏิบัติตามคำแนะนำด้านสาธารณสุขเป็นหลัก ได้แก่ ดื่มน้ำให้เพียงพอ หลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้งในช่วงเวลาที่อากาศร้อนที่สุดของวัน และดูแลกลุ่มเปราะบาง เช่น ผู้สูงอายุ เด็ก และผู้ป่วยเรื้อรัง ซึ่งยังคงเป็นมาตรการที่มีประสิทธิภาพที่สุดในการลดความเสี่ยงจากอากาศร้อนจัด