ซูเปอร์เอลนีโญจ่อพีก ไทยเสี่ยงร้อนจัด แล้งหนัก-ฝุ่นพิษพุ่ง

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat เกี่ยวกับ โลกเตรียมรับมือ! “ซูเปอร์เอลนีโญ” 2026–2027 จ่อรุนแรงเป็นประวัติการณ์ ไทยเสี่ยงร้อนจัด แล้งหนัก และวิกฤตฝุ่นพิษ

โดยระบุว่า โลกกำลังเผชิญกับสัญญาณเตือนภัยภูมิอากาศครั้งสำคัญ เมื่อปรากฏการณ์เอลนีโญในช่วงปี 2569–2570 มีแนวโน้มทวีความรุนแรงขึ้นจนเข้าใกล้ระดับประวัติการณ์ อาจส่งผลกระทบต่อสภาพอากาศทั่วโลก ทั้งคลื่นความร้อน ภัยแล้ง ฝนตกหนัก และความเสี่ยงต่อชีวิตมนุษย์ ขณะที่ประเทศไทยอาจต้องเตรียมรับมือกับอุณหภูมิสูงขึ้น การขาดแคลนน้ำ ไฟป่า ฝุ่น PM2.5 และความเสียหายต่อภาคเกษตรกรรม

องค์การอุตุนิยมวิทยาโลก (WMO) และหน่วยงานด้านภูมิอากาศระหว่างประเทศได้ออกมาเตือนถึงความรุนแรงของปรากฏการณ์เอลนีโญที่กำลังก่อตัวและทวีความรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยการคาดการณ์ล่าสุดระบุว่า อุณหภูมิผิวน้ำทะเลในมหาสมุทรแปซิฟิกเขตร้อนบริเวณที่ใช้ติดตามเอลนีโญ อาจสูงกว่าค่าเฉลี่ยถึง 3.8 องศาเซลเซียส ในช่วงเดือนพฤศจิกายน 2569 ถึงมกราคม 2570 และมีแนวโน้มรุนแรงสูงสุดในช่วงเดือนธันวาคม 2569

สถานการณ์ดังกล่าวทำให้เกิดความกังวลว่า โลกอาจกำลังเผชิญกับ “ซูเปอร์เอลนีโญ” หรือเอลนีโญที่มีความรุนแรงเป็นพิเศษ โดย WMO ประเมินว่ามีความเป็นไปได้เกือบ 100% ที่ปรากฏการณ์เอลนีโญจะคงอยู่ไปจนถึงเดือนกุมภาพันธ์ 2570 และผลกระทบต่อระบบภูมิอากาศอาจต่อเนื่องไปอีกหลายเดือน แม้ปรากฏการณ์จะเริ่มอ่อนกำลังลงแล้วก็ตาม

นอกจากความแปรปรวนของฝนและอุณหภูมิแล้ว อีกหนึ่งประเด็นที่น่ากังวลคือแนวโน้มความร้อนของโลกในปี 2570 เนื่องจากเอลนีโญรุนแรงสามารถเพิ่มอุณหภูมิเฉลี่ยของโลกได้ และผลกระทบด้านความร้อนบางส่วนอาจปรากฏชัดในปีถัดไป ทำให้ปี 2570 เป็นอีกหนึ่งปีที่ต้องจับตาความเป็นไปได้ในการทำลายสถิติอุณหภูมิโลก

รายงานของ WMO ยังประเมินว่า ในช่วงปี 2569–2573 มีโอกาสถึง 86% ที่อย่างน้อยหนึ่งปีจะร้อนกว่าสถิติปี 2567 และมีโอกาส 91% ที่อุณหภูมิเฉลี่ยโลกในอย่างน้อยหนึ่งปีจะสูงกว่าระดับก่อนยุคอุตสาหกรรมเกิน 1.5 องศาเซลเซียสเป็นการชั่วคราว สะท้อนว่าโลกกำลังเข้าใกล้ระดับความร้อนที่เพิ่มความเสี่ยงต่อระบบนิเวศ เศรษฐกิจ และสุขภาพของประชาชนมากขึ้น

สำหรับประเทศไทย ผลกระทบจากเอลนีโญรุนแรงอาจส่งผลให้หลายพื้นที่เผชิญกับสภาพอากาศร้อนและแห้งแล้งมากขึ้น โดยเฉพาะพื้นที่เกษตรกรรมนอกเขตชลประทานที่มีความเสี่ยงขาดแคลนน้ำ เกษตรกรอาจต้องปรับแผนเพาะปลูกพืชฤดูแล้ง รวมถึงการทำนาปรัง เพื่อให้สอดคล้องกับปริมาณน้ำต้นทุนที่มีอยู่

ขณะเดียวกัน สภาพอากาศแห้งแล้งยังอาจเพิ่มความเสี่ยงการเกิดไฟป่าและปัญหาฝุ่นละออง PM2.5 โดยเฉพาะในช่วงต้นปี 2570 ซึ่งเป็นช่วงที่หลายพื้นที่ของไทยมักประสบปัญหาหมอกควัน หากเกิดภาวะแห้งแล้งรุนแรงร่วมกับการเผาในพื้นที่เกษตรและป่าไม้ อาจทำให้สถานการณ์ฝุ่นพิษทวีความรุนแรงขึ้นได้

อีกหนึ่งความเสี่ยงคือภาวะทะเลร้อนผิดปกติ ซึ่งอาจทำให้อุณหภูมิน้ำทะเลในน่านน้ำไทยสูงขึ้น และเพิ่มโอกาสเกิดปะการังฟอกขาวในช่วงกลางปี 2570 ส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศทางทะเล ความหลากหลายทางชีวภาพ และเศรษฐกิจที่พึ่งพาทรัพยากรชายฝั่ง

ด้านสุขภาพ ความร้อนจัดถือเป็นภัยเงียบที่ต้องเฝ้าระวัง โดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัว และแรงงานกลางแจ้ง เนื่องจากอุณหภูมิที่สูงขึ้นสามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคลมแดด หรือฮีทสโตรก รวมถึงโรคที่เกี่ยวข้องกับความร้อนอื่น ๆ ซึ่งอาจนำไปสู่การเสียชีวิตได้

ภาคการเกษตรไทยยังมีความเสี่ยงจากภาวะฝนทิ้งช่วงและภัยแล้ง โดยพืชเศรษฐกิจสำคัญอย่างข้าว อ้อย และปาล์มน้ำมัน อาจได้รับผลกระทบจากการขาดแคลนน้ำและอุณหภูมิที่สูงขึ้น ส่งผลต่อปริมาณผลผลิตและรายได้ของเกษตรกร จึงจำเป็นต้องเร่งปรับตัวผ่านการบริหารจัดการน้ำและแนวทางเกษตรคาร์บอนต่ำ เช่น การทำนาเปียกสลับแห้ง หรือ AWD ซึ่งช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้น้ำและลดการปล่อยก๊าซมีเทนจากนาข้าว

ท้ายที่สุด วิกฤตซูเปอร์เอลนีโญปี 2569–2570 ไม่ได้เป็นเพียงปรากฏการณ์ธรรมชาติตามวัฏจักร แต่เป็นความเสี่ยงที่เกิดขึ้นท่ามกลางภาวะโลกร้อนจากกิจกรรมมนุษย์ ซึ่งอาจซ้ำเติมผลกระทบจากสภาพอากาศสุดขั้วให้รุนแรงยิ่งขึ้น ประเทศไทยจึงจำเป็นต้องเตรียมพร้อมทั้งด้านการบริหารจัดการน้ำ การป้องกันไฟป่า การรับมือคลื่นความร้อน การดูแลสุขภาพประชาชน และการปรับตัวของภาคเกษตรกรรม ก่อนที่ผลกระทบจะขยายวงกว้างในปี 2570

เพราะภัยพิบัติจากสภาพภูมิอากาศไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป และการเตรียมพร้อมตั้งแต่วันนี้ อาจเป็นกุญแจสำคัญในการลดความสูญเสียในวันข้างหน้า