สวัสดีครับชาวคอมมูนิตี้! ข่าวใหญ่ที่ทำเอาหลายคนใจหายใจคว่ำในช่วงที่ผ่านมาคงหนีไม่พ้นเหตุการณ์ "earthquake" หรือแผ่นดินไหวรุนแรงขนาด 5.7 แมกนิจูดที่เข้าถล่มพื้นที่ตอนกลางของประเทศญี่ปุ่น แม้จะไม่ได้ก่อให้เกิดคลื่นสึนามิ แต่แรงสั่นสะเทือนก็ทำเอากระจกหน้านิรภัยของร้านค้าแตกกระจาย และมีรายงานผู้ได้รับบาดเจ็บกว่า 20 ราย วันนี้อยากจะมาแชร์มุมมอง และวิเคราะห์เหตุการณ์นี้ให้ทุกคนได้เตรียมพร้อมและตระหนักรู้กันครับ การที่กำลังเดินถือกล้องถ่าย Vlog อยู่เพลินๆ แล้วจู่ๆ ทุกอย่างรอบตัวก็ถูกตัดสลับเข้าสู่โหมดเอาชีวิตรอดด้วยเสียง J-Alert ที่ดังก้องพร้อมกันทุกทิศทาง มันคือวินาทีที่สร้างความตื่นตระหนกขั้นสุด และเป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้เราเห็นว่า ท่ามกลางประเทศที่ได้ชื่อว่ามีโครงสร้างพื้นฐานต้านทานแผ่นดินไหวที่แข็งแกร่งที่สุดในโลก อันตรายที่แท้จริงสำหรับนักท่องเที่ยวกลับซ่อนอยู่ในรายละเอียดเล็กๆ ที่ถูกมองข้าม นี่คือการเจาะลึกถึงสาเหตุที่ว่า ทำไมตัวเลขอุบัติเหตุจากแผ่นดินไหวในญี่ปุ่นยุคหลังๆ ถึงไม่ได้มาจาก "ตึกถล่ม" แต่มาจาก "ภัยคุกคามทุติยภูมิ" (Secondary Hazards) และความตื่นตระหนกแทน ภาพลวงตาของความปลอดภัย (The Illusion of Structural Safety) วิศวกรรมของญี่ปุ่นก้าวล้ำไปถึงขั้นที่อาคารสูงสามารถ "เต้นรำ" ไปกับแรงสั่นสะเทือนได้ด้วยระบบ Shock Absorber และฐานรากแบบแยกส่วน (Seismic Isolation) สิ่งนี้รับประกันได้ว่าอาคารจะไม่พังครืนลงมาทับผู้คน แต่ในขณะที่ตัวโครงสร้างตึกกำลังยืดหยุ่นเพื่อสู้กับแรงคลื่นแผ่นดินไหว สิ่งของที่อยู่ "ภายนอก" และ "ภายใน" ตึกไม่ได้ยืดหยุ่นตามไปด้วย เมื่อตึกแกว่งตัว กระจกหน้าต่างร้านค้าหรืออาคารพาณิชย์ขนาดใหญ่ที่รับแรงบิดงอเกินขีดจำกัดจึงปริแตกและร่วงหล่นลงมาเป็นห่าฝนกระจก นี่คือสาเหตุหลักที่ทำให้คนบนทางเท้าหรือคนที่พยายามวิ่งหนีออกจากตึกได้รับบาดเจ็บรุนแรง กับดักของความไม่คุ้นชินและปฏิกิริยาตอบสนอง (The Tourist Vulnerability) สำหรับคนญี่ปุ่น การรับมือกับแผ่นดินไหวถูกฝังอยู่ในสัญชาตญาณผ่านการซ้อมตั้งแต่ชั้นอนุบาล เมื่อได้ยิน J-Alert พวกเขาจะรู้ทันทีว่าต้องย่อตัว บังศีรษะ และหลบใต้โครงสร้างที่แข็งแรง (Drop, Cover, Hold on) แต่สำหรับนักท่องเที่ยวหรือแม้แต่คอนเทนต์ครีเอเตอร์ที่กำลังโฟกัสอยู่กับสิ่งรอบตัว ปฏิกิริยาแรกเมื่อเกิดเหตุคือ "ความสับสน" และ "การพยายามวิ่งหนี" ซึ่งเป็นสัญชาตญาณดิบ (Fight or Flight) การวิ่งในขณะที่พื้นดินกำลังโยกเยกด้วยความรุนแรงระดับ 5 หรือ 6 นั้น แทบเป็นไปไม่ได้เลยที่จะทรงตัวได้ ผลลัพธ์ที่ตามมาคือการสะดุดล้ม กระดูกหัก หรือวิ่งเข้าไปในโซนอันตรายที่มีของหล่นทับโดยไม่รู้ตัว อันตรายจากสิ่งของตกหล่น (Non-Structural Hazards) รายงานผู้บาดเจ็บ 22 คนจากข่าว สะท้อนให้เห็นถึงอันตรายจากสิ่งของที่ไม่ได้ยึดติดกับโครงสร้าง (Unsecured Objects) ไม่ว่าจะเป็น ป้ายโฆษณาที่แขวนอยู่ สินค้าบนชั้นวางในซูเปอร์มาร์เก็ต หรือแม้แต่ทีวีและโคมไฟในห้องพักโรงแรม แรงสั่นสะเทือนเพียงไม่กี่วินาทีสามารถเปลี่ยนสิ่งของธรรมดาในชีวิตประจำวันให้กลายเป็นโปรเจกไทล์ที่พุ่งเข้ามากระแทกเราได้ การปรับมายด์เซ็ตเมื่อต้องเดินทาง เหตุการณ์นี้เป็นเครื่องเตือนใจชั้นดีว่า "ตึกไม่ทำร้ายคน แต่สิ่งของและการกระทำของเราต่างหากที่อาจทำร้ายเราเอง" สำหรับคนที่ต้องเดินทางไปทำคอนเทนต์หรือท่องเที่ยว การเปลี่ยนมุมมองความปลอดภัยจึงเป็นเรื่องสำคัญ เมื่ออยู่ริมถนน หากมีแผ่นดินไหว สิ่งแรกที่ต้องทำไม่ใช่การวิ่งหนีแบบไร้ทิศทาง แต่เป็นการมองขึ้นไปด้านบนและพยายามถอยห่างจากแนวกระจกหรือป้ายโฆษณา ให้หาจุดที่เปิดโล่งที่สุด หรือหลบเข้าไปในโครงสร้างที่แข็งแรง ควบคุมสติเมื่อ J-Alert ดัง เสียงไซเรนถูกออกแบบมาให้แทรกซึมทะลุประสาทสัมผัสเพื่อให้เราตื่นตัว ให้ใช้เวลา 3-5 วินาทีทองคำก่อนที่แรงสั่นสะเทือนจะมาถึง ในการประเมินสภาพแวดล้อมรอบตัวและหาจุดหลบภัยที่ใกล้ที่สุด แทนการตื่นตระหนก เทคโนโลยีและวิศวกรรมอาจช่วยปกป้องเมืองทั้งเมืองเอาไว้ได้ แต่ในระดับบุคคล การมีสติและการเข้าใจข้อจำกัดของสภาพแวดล้อมคือเกราะป้องกันตัวที่ดีที่สุดครับ สำหรับคนทำงานสายคอนเทนต์หรือนักท่องเที่ยว การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพียงเล็กน้อยคือเส้นแบ่งระหว่างความปลอดภัยกับอันตราย แผ่นดินไหวขนาด M5.7 ครั้งนี้ตอกย้ำว่า "ทักษะการเอาชีวิตรอด" (Survival Skills) ต้องถูกแพ็คลงกระเป๋าเดินทางไปพร้อมกับกล้องถ่ายรูปและอุปกรณ์ต่างๆ ด้วย กฎเหล็กเรื่องการจัดเก็บอุปกรณ์ (Gear Management) เรื่องการไม่ชาร์จแบตกล้องหรือวางของหนักเหนือหัวเตียงนั้นถูกต้องที่สุด ครีเอเตอร์มักจะเดินทางพร้อมกับอุปกรณ์ที่มีน้ำหนักและมีความแข็งทนทาน เช่น เลนส์กล้อง กิมบอล หรือพาวเวอร์แบงก์ความจุสูง แรงเหวี่ยงจากแผ่นดินไหวสามารถทำให้ของเหล่านี้กลายเป็นอาวุธที่ตกลงมาใส่ศีรษะขณะหลับได้ง่ายๆ การจัดโซนชาร์จแบตเตอรี่และเก็บอุปกรณ์หนักไว้บนพื้น โต๊ะเตี้ยๆ หรือในกระเป๋าที่ปิดมิดชิดในมุมที่ห่างจากเตียงนอน จึงเป็นเรื่องที่ควรทำให้เป็นนิสัยในทุกคืนที่เข้าพัก สัญชาตญาณหน้ากล้อง vs สัญชาตญาณเอาชีวิตรอด หนึ่งในความเสี่ยงของคนทำคอนเทนต์คือ เมื่อมีเหตุการณ์ตื่นเต้น สัญชาตญาณแรกคือการยกกล้องขึ้นมาบันทึกภาพเพื่อเก็บฟุตเทจ แต่เมื่อเสียง J-Alert ดังขึ้น นั่นคือวินาทีที่ต้อง "ตัดสวิตช์" โหมดครีเอเตอร์แล้วเปิดโหมดเอาชีวิตรอดทันที การพยายามถือกล้องหรือสมาร์ทโฟนเพื่อถ่าย Vlog ขณะที่พื้นดินสั่นไหวรุนแรง นอกจากจะทำให้สูญเสียการทรงตัวและล้มได้ง่ายแล้ว ยังเป็นการตัดโอกาสในการใช้มือทั้งสองข้างเพื่อยึดจับสิ่งของหรือป้องกันศีรษะตัวเองด้วย การอ่านพื้นที่และการสังเกตจุดปลอดภัย (Spatial Awareness) การเช็คป้ายทางหนีไฟที่โรงแรมเป็นจุดเริ่มต้นที่ยอดเยี่ยม และผมขอเสริมว่าเมื่อเข้าไปในพื้นที่ใหม่ๆ ไม่ว่าจะเป็นคาเฟ่ ห้างสรรพสินค้า หรือสถานีรถไฟใต้ดิน การกวาดสายตาหาโครงสร้างที่ดูแข็งแรง หรือทางออกฉุกเฉินควรทำงานเป็นระบบอัตโนมัติในหัว ในญี่ปุ่นจะมีป้ายสัญลักษณ์สีเขียวชี้ทางออกฉุกเฉิน (Hijoguchi) อย่างชัดเจนทุกที่ นอกจากนี้ การรับรู้ว่าอะไรคือสิ่งของที่ไม่ได้ยึดติดกับโครงสร้าง (เช่น ป้ายโฆษณาแขวนลอย โคมไฟแชนเดอเลียร์ขนาดใหญ่) จะช่วยให้เราหลีกเลี่ยงการไปยืนอยู่ใต้จุดเสี่ยงได้ทันทีที่รู้สึกถึงแรงสั่น ความพร้อมทางดิจิทัล (Digital Preparedness) การมีสติประเมินสถานการณ์จะทำได้ดีขึ้นเมื่อเรามีข้อมูลที่ถูกต้อง การติดตั้งแอปพลิเคชันแจ้งเตือนภัยพิบัติของญี่ปุ่นอย่าง NERV Disaster App หรือ Safety tips ที่พัฒนาเพื่อชาวต่างชาติ จะช่วยแปลข้อความเตือนภัยและให้ข้อมูลพื้นที่ปลอดภัยเป็นภาษาอังกฤษได้แบบเรียลไทม์ สิ่งนี้ช่วยลดความตื่นตระหนกจากกำแพงภาษาเมื่อมีเสียงประกาศจากหอกระจายข่าวท้องถิ่นที่มักจะเป็นภาษาญี่ปุ่นล้วน การเดินทางไปทำคอนเทนต์ในพื้นที่ที่มีโอกาสเกิดภัยธรรมชาติ ไม่ได้แปลว่าเราต้องหวาดระแวงจนหมดสนุก แต่คือการฝึกฝน "สติ" ที่ผ่านการเตรียมพร้อมมาอย่างดี เมื่อเราจัดการความเสี่ยงรอบตัวได้รัดกุมแล้ว เราก็จะสามารถโฟกัสกับการเก็บเกี่ยวประสบการณ์และสร้างสรรค์ผลงานได้อย่างเต็มที่ โดยรู้ว่าถ้าเกิดเหตุฉุกเฉินขึ้นมา เราก็พร้อมที่จะรับมือได้อย่างปลอดภัยครับ Q&A 3 ข้อควรรู้เกี่ยวกับการรับมือแผ่นดินไหวในญี่ปุ่น Q1: แผ่นดินไหวขนาด 5.7 ถือว่ารุนแรงแค่ไหนในญี่ปุ่น และอันตรายมากไหม? A1: แผ่นดินไหวขนาด 5.7 ถือว่าเป็นระดับปานกลางค่อนข้างแรง (Strong) สามารถทำให้เฟอร์นิเจอร์ขนาดใหญ่เคลื่อนที่ สิ่งของหล่นจากชั้นวาง และกระจกแตกได้ โครงสร้างอาคารสมัยใหม่ในญี่ปุ่นรองรับแรงสั่นสะเทือนระดับนี้ได้สบายๆ แต่อันตรายหลักๆ มักเกิดจากภัยแฝงภายในห้อง เช่น ตู้ล้มทับ โคมไฟร่วงใส่ หรือเศษกระจกบาดตามร่างกายครับ Q2: ถ้าเกิดแผ่นดินไหวขณะที่กำลังเดินอยู่ริมถนนหน้าย่านร้านค้า ควรทำอย่างไรเป็นอันดับแรก? A2: ตั้งสติและพยายามขยับตัวออกห่างจากตัวอาคารสูง ต้นไม้ใหญ่ เสาไฟฟ้า และป้ายโฆษณาให้มากที่สุด เพื่อป้องกันเศษกระจกหรือป้ายร่วงหล่นใส่ (ดังที่ปรากฏในข่าว) หากหาลานกว้างไม่ทัน ให้หาที่กำบังใต้โครงสร้างที่แข็งแรง หมอบลง (Drop) และใช้แขนหรือกระเป๋ากำบังปกป้องศีรษะและลำคอไว้ครับ Q3: มีแอปพลิเคชันหรือตัวช่วยเตือนภัยอะไรที่นักท่องเที่ยวควรมีติดสมาร์ตโฟนไว้บ้าง? A3: แอปพลิเคชันที่แนะนำที่สุดคือ "Safety tips" ซึ่งพัฒนาโดยองค์การส่งเสริมการท่องเที่ยวแห่งประเทศญี่ปุ่น (JNTO) และแอป "NERV Disaster App" ครับ ทั้งสองแอปนี้จะผูกกับระบบเตือนภัยแผ่นดินไหวล่วงหน้าของญี่ปุ่น และจะส่งสัญญาณเตือน (Push Notification) พร้อมคำแนะนำเบื้องต้นเป็นภาษาอังกฤษ ทำให้เรารู้ตัวล่วงหน้าก่อนที่คลื่นความสั่นสะเทือนจริงจะมาถึงครับ เครดิต ภาพปก / ภาพ 1 / ภาพ 2 / ภาพ 3 / ภาพ 4 เปิดประสบการณ์ความบันเทิงที่หลากหลายสุดปัง บน App TrueID โหลดเลย ฟรี !