"สอบท้องถิ่นไทย’" ยังไม่อวสาน เทียบเวียดนาม ผ่าตัดราชการครั้งใหญ่

ประเทศไทยมีข้าราชการส่วนท้องถิ่น รวมครู ถึง 233,000 คน กระจายอยู่ 7,848 หน่วยงาน ใน 874 อำเภอ ครอบคลุม 76 จังหวัด ไม่นับกรุงเทพฯ ที่มีสถานะองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นรูปแบบพิเศษ 

ดังนั้น เมื่อนายกรัฐมนตรี กล่าวว่า หากเป็นไปได้ จะไม่เปิดสอบข้าราชการท้องถิ่น แช่แข็งอัตรา และให้คนที่มีอยู่ในปัจจุบัน ทำงานมีประสิทธิภาพมากขึ้น จึงกลายเป็นที่พูดถึงอย่างมาก 

สอบท้องถิ่นมาแล้วกี่ครั้ง

นับแต่ปี 2560 ที่ถือเป็นการสอบรับข้าราชการส่วนท้องถิ่นครั้งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์ถึง 21,605 อัตรา จนถึงปี 2568 ที่กำลังเป็นประเด็นปมทุจริตโกงสอบ ความเสียหาย 4,500 ล้านบาท 

ประเทศไทยเปิดสอบข้าราชการท้องถิ่นมาแล้ว 5 ครั้ง รวมการสอบเก็บตกในปี 2565 คิดเป็นอัตราที่รับเข้ามากกว่า 40,000 อัตรา 

สาเหตุที่เปิดสอบ ก็เพื่อกระจายอำนาจบริหารจากส่วนกลางลงสู่ท้องถิ่น ให้หน่วยงานในพื้นที่ตอบสนองความต้องการ และแก้ปัญหาให้ประชาชนได้ตรงจุด-รวดเร็ว 

อีกทั้งยังเป็นการสนับสนุนการจ้างงานในระดับท้องถิ่นอีกด้วย

หน่วยงานท้องถิ่นไทยเยอะแค่ไหน

ปัจจุบัน หน่วยงานปกครองส่วนท้องถิ่น มีทั้งหมด 7,848 หน่วยงาน ส่วนใหญ่จะเป็น อบต. เทศบาลตำบล และเทศบาลเมือง 

ข้อมูลบุคลากรองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นปี 2568 พบว่า มีกำลังคนกว่า 514,000 คน แต่จะเป็นข้าราชการท้องถิ่น รวมครูกว่า 230,000 คน 

คำกล่าวของอนุทิน สรุปได้คร่าว ๆ คือ ระงับการสอบท้องถิ่น แช่แข็งอัตราหากมีข้าราชการเกษียณ จะยังไม่รับเพิ่ม และเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานของบุคลากรในปัจจุบัน ซึ่งเป็นการประหยัดงบประมาณไปในตัว จึงส่งสัญญาณถึงแนวโน้มว่า การสอบท้องถิ่นครั้งต่อไป อาจไม่เกิดขึ้นในเร็ว ๆ นี้ หรืออย่างน้อยต้องกวาดล้างขบวนการทุจริต ในรอบสอบครั้งล่าสุดให้เรียบร้อยก่อน

แล้วหากเทียบกับประเทศเวียดนาม ข้าราชการไทย มีเยอะแค่ไหน ต้องยอมรับว่า เวียดนามมีข้าราชการส่วนท้องถิ่นทั้งระบบถึง 328,000 คน จากโครงสร้างบริหาร 3 ระดับ คือ จังหวัด อำเภอ และตำบล โดยหากนับจำนวนหน่วยงานปกครองระดับตำบล เวียดนามมีมากกว่า 10,000 แห่งเลยทีเดียว 

การผ่าตัดราชการของเวียดนาม

ข่าวใหญ่ก่อนหน้านี้ในเวียดนาม ที่คนไทยก็พูดถึงกัน คือการที่เวียดนาม ประกาศนโยบายสำคัญ ตั้งใจยุบกระทรวงที่ซ้ำซ้อน ลดจำนวนจังหวัดครึ่งหนึ่ง และปลดพนักงานรัฐ 20% ภายใน 5 ปี เพื่อผลักดันให้เศรษฐกิจเวียดนามโตถึง 10% และให้เวียดนามกลายเป็นประเทศรายได้สูง ภายในปี 2588

แล้วทำไมการปฏิรูปหน่วยงานราชการ ถึงเป็นปัจจัยทำให้เศรษฐกิจเวียดนามเติบโต ข้อแรก การที่มีจังหวัดมากถึง 63 แห่ง ก็ทำให้มีอำเภอและตำบลเพิ่มขึ้นมาก การจัดสรรงบประมาณไปถึงท้องถิ่น ก็เพิ่มขึ้นตาม

การลดจังหวัดของเวียดนาม เหลือ 34 จังหวัด ไม่ได้เป็นการยุบหน่วยราชการ แต่ควบรวมท้องถิ่นระดับจังหวัด ให้ลดลงสูงสุด 70% ซึ่งหากทำสำเร็จ จะทำให้เวียดนามเหลือจำนวนตำบลทั้งประเทศราว 3,000 แห่งเท่านั้น จากหมื่นแห่ง 

แต่นั่นก็จะนำมาสู่การเลิกจ้างครั้งใหญ่ การบังคับเข้าโครงการเกษียณอยายุก่อนกำหนด ซึ่งปัจจุบัน รัฐบาลได้ดำเนินการลดจำนวนเจ้าหน้าที่อย่างน้อย 1 ใน 5 ของทั้งระบบแล้ว ไม่เพียงแค่ข้าราชการท้องถิ่น แต่รวมข้าราชการกระทรวงด้วย จากที่มีทั้งหมด 2,000,000 คน

แม้จะต้องใช้งบประมาณเพื่อชดเชยการเลิกจ้าง แต่ผลตอบแทนระยะยาวคือ เวียดนามประหยัดงบประมาณมหาศาล ซึ่งส่วนนี้ ก็จะนำมาใช้กับโครงการเมกะโปรเจ็กต์ หรือการพัฒนาด้านเทคโนโลยีและนวัติกรรม ที่จะขับเคลื่อนเศรษฐกิจของประเทศต่อไป

สรุปแล้ว แนวคิดของอนุทิน ยังไม่ไปไกลถึงนโยบายแห่งชาติของเวียดนาม ที่มีเป้าหมายกระตุ้นเศรษฐกิจระยะยาว และผ่าตัดระบบข้าราชการครั้งใหญ่ แต่ของไทย เป็นการชะลอ เพื่อปิดรูโหว่ที่ทำให้เกิดการทุจริตสอบข้าราชการท้องถิ่น เพื่อเรียกคืนศรัทธาจากประชาชน