"อิหร่าน–โอมาน" ถกเก็บค่าผ่านฮอร์มุซ ถาวรเขย่าการค้าโลก

สื่อต่างประเทศรายงานว่าอิหร่านและโอมานกำลังหารือกันอย่างจริงจัง เพื่อจัดตั้งกลไกความมั่นคงถาวรสำหรับช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางเดินเรือยุทธศาสตร์ของโลก โดยอิหร่านพยายามผลักดันให้มีการจัดเก็บค่าผ่านทาง หรือค่าธรรมเนียมจากเรือพาณิชย์ที่แล่นผ่านน่านน้ำแคบแห่งนี้อย่างเป็นทางการ

ตามรายงานจากผู้แทนทางการทูตของอิหร่าน แนวคิดดังกล่าวถูกออกแบบมาเพื่อยกระดับบทบาทของอิหร่านและโอมาน ให้กลายเป็นผู้กำกับดูแลหลักของช่องแคบฮอร์มุซในระยะยาว จากเดิมที่การควบคุมเส้นทางเดินเรือถูกใช้เป็นเครื่องมือต่อรองในช่วงความขัดแย้งทางทหาร ล่าสุด อิหร่านต้องการเปลี่ยนแรงกดดันชั่วคราวนี้ ให้กลายเป็นสิทธิถาวรในเชิงอธิปไตย

ก่อนหน้านี้ อิหร่านได้ตั้งหน่วยงานใหม่ภายใต้ชื่อ Persian Gulf Straits Authority หรือหน่วยงานกำกับช่องแคบอ่าวเปอร์เซีย เพื่อกำหนดเงื่อนไขการเดินเรือและเรียกเก็บค่าผ่านทางจากเรือพาณิชย์บางลำ โดยมีรายงานว่า ค่าธรรมเนียมอาจสูงเกิน 1 ล้านดอลลาร์ต่อเรือหนึ่งลำ ขณะเดียวกันก็มีการยกเว้นให้บางประเทศที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิด เช่น รัสเซียหรือจีน

การดึงโอมานเข้ามาร่วมในกระบวนการนี้จึงมีความสำคัญ เพราะโอมานมีเขตอำนาจทางทะเลร่วมในช่องแคบฮอร์มุซ หากทั้งสองประเทศสามารถสร้างกลไกร่วมกันได้ อิหร่านอาจใช้เหตุผลด้านความมั่นคงทางทะเลในพื้นที่ มาเป็นฐานรองรับการจัดเก็บค่าผ่านทางระยะยาว

อย่างไรก็ตาม สหรัฐฯ คัดค้านอย่างหนัก โดยมองว่าค่าผ่านทางถาวรเป็นอุปสรรคที่ไม่อาจยอมรับได้ต่อการทำข้อตกลงสันติภาพที่ยั่งยืน หลักการสำคัญภายใต้อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล คือช่องแคบระหว่างประเทศต้องเปิดให้เรือพาณิชย์เดินทางผ่านได้อย่างต่อเนื่องและไม่ถูกขัดขวาง

รัฐบาลสหรัฐฯ จึงวางเงื่อนไขชัดเจนว่า การยกเลิกค่าผ่านทางเป็นข้อกำหนดหลักก่อนเดินหน้าไปสู่ข้อตกลงสันติภาพ ประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ยังเตือนบริษัทเดินเรือระหว่างประเทศว่า การจ่ายค่าธรรมเนียมให้อิหร่านอาจนำไปสู่มาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจขั้นรุนแรง

ขณะเดียวกัน กองทัพสหรัฐฯ ยังคงใช้มาตรการตอบโต้ด้วยการปิดล้อมท่าเรืออิหร่านบางส่วน รวมถึงสกัดหรือเปลี่ยนเส้นทางเรือ เพื่อท้าทายข้ออ้างของเตหะรานในการควบคุมช่องแคบอย่างเบ็ดเสร็จ

แม้ฝ่ายสหรัฐฯ ระบุว่าการเจรจาสันติภาพเข้าสู่ช่วงท้าย และมีกรอบชั่วคราวเพื่อป้องกันไม่ให้ความขัดแย้งกลับไปสู่การสู้รบเต็มรูปแบบ แต่จุดยืนของสหรัฐฯ ยังคงแข็งกร้าว นั่นคือ ช่องแคบฮอร์มุซต้องเปิดให้เดินเรือได้อย่างเสรี และไม่มีการเก็บค่าผ่านทาง

ประเด็นนี้จึงไม่ใช่เพียงเรื่องค่าธรรมเนียมเดินเรือ แต่เป็นศึกชี้ขาดเรื่องระเบียบการค้าโลก หากอิหร่านสามารถเก็บภาษีจากเส้นทางพลังงานสำคัญได้อย่างถาวร อาจกระทบความเชื่อมั่นของพันธมิตรสหรัฐฯ ในอ่าวเปอร์เซีย ทั้งซาอุดีอาระเบียและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ พร้อมทั้งเปิดบรรทัดฐานใหม่ให้ประเทศอื่นใช้จุดยุทธศาสตร์ทางทะเลเป็นเครื่องมือต่อรองทางเศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์ในอนาคต