ฤดูฝนนี้ กรุงเทพฯ พร้อมแค่ไหน? อะไรคือปัญหาใหญ่สำหรับเมืองหลวง

ทุกครั้งที่ประเทศไทยเข้าสู่ฤดูฝน “กรุงเทพมหานคร” มักกลายเป็นพื้นที่ที่ถูกจับตาเป็นพิเศษ เพราะเพียงฝนตกหนักไม่กี่ชั่วโมง ก็อาจส่งผลให้ถนนหลายสายกลายเป็นอัมพาต การจราจรติดขัดยาวหลายกิโลเมตร และเกิดน้ำรอการระบายในพื้นที่เศรษฐกิจสำคัญ

ปี 2569 กรุงเทพมหานครยืนยันว่า การเตรียมพร้อมรับมือฤดูฝนครั้งนี้ “เร็วกว่าเดิม” และ “เข้มข้นกว่าเดิม” หลังนำบทเรียนจากน้ำท่วมใหญ่ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา โดยเฉพาะปี 2565 และปี 2568 มาปรับแผนรับมือทั้งระบบ ตั้งแต่การล้างท่อระบายน้ำ การบริหารคลอง การเตรียมเครื่องสูบน้ำ ไปจนถึงแผนเผชิญเหตุระดับพื้นที่

ขณะเดียวกัน กรมอุตุนิยมวิทยาได้ประกาศให้ประเทศไทยเข้าสู่ฤดูฝนอย่างเป็นทางการ ตั้งแต่วันที่ 15 พ.ค. 69 พร้อมเตือนว่า แม้ภาพรวมปริมาณฝนปีนี้อาจต่ำกว่าค่าปกติ แต่ยังต้องเฝ้าระวังฝนตกหนัก น้ำท่วมฉับพลัน และพายุเขตร้อนที่อาจส่งผลกระทบในช่วงครึ่งหลังของปี

คำถามสำคัญจึงไม่ใช่เพียง “ฝนปีนี้จะหนักแค่ไหน” แต่คือ “เมืองหลวงพร้อมรับมือมากพอหรือยัง”

ไทยเข้าสู่ฤดูฝนแล้ว แต่ฝนอาจมาเป็นระลอก

ดร.สุกันยาณี ยะวิญชาญ อธิบดีกรมอุตุนิยมวิทยา เปิดเผยว่า ประเทศไทยเข้าสู่ฤดูฝนอย่างเป็นทางการ หลังองค์ประกอบทางอุตุนิยมวิทยาเป็นไปตามเกณฑ์ ทั้งฝนที่ตกครอบคลุมมากกว่า 60% ของพื้นที่ ลมระดับล่างเปลี่ยนเป็นลมตะวันตกเฉียงใต้ และลมระดับบนเปลี่ยนเป็นลมฝ่ายตะวันออก

กรมอุตุนิยมวิทยาคาดว่า ฤดูฝนของประเทศไทยตอนบนจะต่อเนื่องไปจนถึงกลางเดือนตุลาคม ขณะที่ภาคใต้ฝั่งตะวันออกจะยังมีฝนต่อเนื่องถึงเดือนธันวาคม

อย่างไรก็ตาม ลักษณะฝนปีนี้อาจแตกต่างจากหลายปีที่ผ่านมา เพราะภาพรวมปริมาณฝนทั้งประเทศมีแนวโน้ม “ต่ำกว่าปกติประมาณ 10%” และน้อยกว่าปี 2568 แต่จะมีฝนตกหนักเป็นช่วง ๆ จากอิทธิพลของมรสุมและหย่อมความกดอากาศต่ำ

ช่วงกลางเดือนพฤษภาคมถึงกลางเดือนมิถุนายน ฝนจะเริ่มเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง โดยเฉพาะภาคตะวันออกและภาคใต้ฝั่งตะวันตกที่มีโอกาสเกิดฝนตกหนักบางแห่ง ก่อนที่ช่วงปลายเดือนมิถุนายนถึงต้นกรกฎาคม อาจเกิด “ฝนทิ้งช่วง” ในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะพื้นที่นอกเขตชลประทาน

จากนั้นในช่วงเดือนสิงหาคมถึงกันยายน ซึ่งถือเป็นช่วงพีกของฤดูฝน ฝนจะกลับมาตกชุกหนาแน่นอีกครั้ง และเป็นช่วงที่ต้องเฝ้าระวังน้ำท่วมฉับพลัน น้ำป่าไหลหลาก และน้ำล้นตลิ่งมากที่สุด

ENSO เป็นกลาง แต่เริ่มส่งสัญญาณเอลนีโญ

อีกหนึ่งปัจจัยที่ถูกจับตา คือสถานการณ์ ENSO หรือปรากฏการณ์เอลนีโญ - ลานีญา ซึ่งปัจจุบันยังอยู่ในสภาวะเป็นกลาง (ENSO Neutral) อย่างไรก็ตาม กรมอุตุนิยมวิทยาประเมินว่า ในช่วงครึ่งหลังของปี มีแนวโน้มที่ ENSO จะเปลี่ยนเข้าสู่สภาวะเอลนีโญ ซึ่งอาจส่งผลให้ประเทศไทยมีฝนน้อยลง และอุณหภูมิสูงกว่าค่าปกติเล็กน้อย

แม้ปริมาณฝนรวมทั้งปีอาจไม่มากเท่าหลายปีที่ผ่านมา แต่สิ่งที่น่ากังวลคือ “ฝนสุดขั้ว” ที่อาจตกหนักในช่วงเวลาสั้น ๆ ซึ่งเป็นรูปแบบที่เกิดบ่อยขึ้นจากความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศ

นั่นหมายความว่า ต่อให้ปริมาณฝนรวมลดลง แต่เมืองใหญ่อย่างกรุงเทพฯ ก็ยังมีโอกาสเผชิญน้ำท่วมฉับพลันได้ หากระบบระบายน้ำไม่สามารถรองรับปริมาณฝนที่ตกสะสมในเวลาอันสั้นได้ทัน

กรุงเทพฯ ฝนสะสมยังต่ำ แต่ครึ่งปีหลังน่าห่วง

นายณรงค์ เรืองศรี ปลัดกรุงเทพมหานคร เปิดเผยว่า ปัจจุบันกรุงเทพมหานครมีปริมาณฝนสะสมตั้งแต่ต้นปีประมาณ 200 มิลลิเมตร ต่ำกว่าค่าเฉลี่ย 10 ปีราว 36%

แม้ปริมาณฝนสะสมยังต่ำ แต่ กทม. ประเมินว่า ในช่วงปลายเดือนพฤษภาคมถึงต้นมิถุนายน จะเริ่มมีฝนตกชุกมากขึ้น โดยเฉพาะช่วงวันที่ 28- 30 พฤษภาคม ที่มีแนวโน้มเกิดฝนฟ้าคะนองครอบคลุม 40–60% ของพื้นที่ จากอิทธิพลของร่องมรสุมและมรสุมตะวันตกเฉียงใต้

ภาพรวมระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงกรกฎาคม อาจมีฝนน้อยกว่าค่าปกติประมาณ 20% แต่หลังกลางเดือนกรกฎาคมถึงกันยายน กรุงเทพมหานครยังต้องเฝ้าระวังฝนตกหนักและน้ำท่วมขังอย่างใกล้ชิด

ปัญหาใหญ่ของกรุงเทพฯ ไม่ใช่แค่ “น้ำเยอะ” แต่คือ “ระบายไม่ทัน”

นายเจษฎา จันทรประภา ผู้อำนวยการสำนักการระบายน้ำ กทม. ระบุว่า การบริหารจัดการน้ำปีนี้ จะเน้นทั้งก่อนฝนตก ระหว่างฝนตก และหลังฝนตก ก่อนฝนตก จะควบคุมระดับน้ำในคลองสายหลัก คลองสายรอง รวมถึงพื้นที่หน่วงน้ำหรือ Water Bank เพื่อเพิ่มพื้นที่รองรับน้ำฝน เมื่อเกิดฝนตก จะเร่งระบายน้ำจากผิวจราจรลงสู่ท่อระบายน้ำ คลองสายรอง คลองสายหลัก และอุโมงค์ระบายน้ำ ก่อนผลักน้ำออกสู่แม่น้ำเจ้าพระยาให้เร็วที่สุด

อีกด้านหนึ่ง กทม. ยังเร่งขุดลอกคลอง เปิดทางน้ำไหล เก็บขยะ ผักตบชวา และวัชพืชที่กีดขวางทางน้ำ โดยเฉพาะในพื้นที่ลุ่มต่ำและจุดอ่อนน้ำท่วมซ้ำซาก เพราะปัญหาของกรุงเทพฯ ในหลายครั้ง ไม่ใช่ปริมาณน้ำที่มากเกินไป แต่เป็น “คอขวด” ของระบบระบาย ที่ทำให้น้ำระบายไม่ทันในช่วงเวลาสั้น ๆ

ล้างท่อกว่า 3,400 กิโลเมตร เร็วกว่าปีก่อน

มาตรการหลักก่อนเข้าฤดูฝนของ กทม. คือการล้างทำความสะอาดท่อระบายน้ำ โดยปีนี้ตั้งเป้าดำเนินการรวม 3,811.7 กิโลเมตร จากท่อระบายน้ำทั้งหมดกว่า 6,854 กิโลเมตรทั่วกรุงเทพฯ

ล่าสุดดำเนินการแล้วเสร็จ 3,470.4 กิโลเมตร หรือประมาณ 91% เหลืออีกประมาณ 341 กิโลเมตร และคาดว่าจะแล้วเสร็จภายในต้นเดือนมิถุนายน ซึ่งเร็วกว่าปีที่ผ่านมา

นอกจากนี้ สำนักการระบายน้ำยังเตรียมอุปกรณ์รองรับฝนหนักเต็มระบบ ทั้ง

- สถานีสูบน้ำกว่า 200 แห่ง

- ประตูระบายน้ำ 243–244 แห่ง

- บ่อสูบน้ำ 371 แห่ง

- อุโมงค์ระบายน้ำขนาดใหญ่

- เครื่องสูบน้ำเคลื่อนที่

- เครื่องสูบน้ำดีเซลและไฮดรอลิก

- เครื่องผลักดันน้ำ

- ระบบไฟฟ้าสำรอง

รวมถึงหน่วยเคลื่อนที่เร็ว 24 หน่วย เพื่อเข้าพื้นที่เร่งด่วนทันทีหากเกิดน้ำท่วมฉับพลัน

จุดเสี่ยงน้ำท่วมยังไม่หมด

แม้โครงสร้างระบายน้ำจะถูกพัฒนาอย่างต่อเนื่อง แต่ข้อมูลจากการถอดบทเรียนยังสะท้อนว่า กรุงเทพฯ ยังมีจุดอ่อนอีกจำนวนมาก ปี 2565 กรุงเทพมหานครพบจุดเสี่ยงน้ำท่วมถึง 737 จุด ปัจจุบันแก้ไขแล้ว 563 จุด แต่ยังเหลืออีก 174 จุดที่อยู่ระหว่างดำเนินการ

ขณะที่ปี 2568 พบจุดเสี่ยงเพิ่มเติมอีก 216 จุด ทั้งจุดเดิมที่ยังแก้ไม่เสร็จ และจุดใหม่ที่เกิดจากการขยายตัวของเมือง พื้นที่ก่อสร้าง และข้อจำกัดของระบบระบายน้ำเดิม

สิ่งนี้สะท้อนว่า ปัญหาน้ำท่วมกรุงเทพฯ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับ “ปริมาณฝน” เพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างเมืองทั้งหมด ตั้งแต่ผังเมือง พื้นที่รับน้ำ การทรุดตัวของพื้นดิน ไปจนถึงสิ่งกีดขวางในระบบระบายน้ำ

เปิดศูนย์ติดตามฝนหนัก รับมือทะเลคลื่นแรง

อีกหนึ่งมาตรการสำคัญของปีนี้ คือการที่กรมอุตุนิยมวิทยาเปิด “ศูนย์ติดตามฝนตกหนักบริเวณประเทศไทย และคลื่นลมแรงบริเวณทะเลอันดามัน” เพื่อติดตาม วิเคราะห์ และประเมินสถานการณ์แบบใกล้ชิดตลอดฤดูฝน

เนื่องจาก หลังช่วงวันที่ 14 - 18 พฤษภาคม ประเทศไทยมีแนวโน้มเกิดฝนตกหนักถึงหนักมากหลายพื้นที่ โดยเฉพาะภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออก และภาคใต้ จากอิทธิพลของหย่อมความกดอากาศต่ำกำลังแรงบริเวณอ่าวเบงกอล ร่วมกับมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ที่มีกำลังแรงขึ้น

ขณะเดียวกัน ทะเลอันดามันและอ่าวไทยยังมีคลื่นลมแรง โดยทะเลอันดามันมีคลื่นสูง 2- 3 เมตร และบริเวณที่มีฝนฟ้าคะนองคลื่นสูงมากกว่า 3 เมตร ส่งผลให้เรือเล็กควรงดออกจากฝั่งในบางช่วง

บททดสอบจริงของกรุงเทพฯ ยังอยู่ข้างหน้า

แม้ปีนี้ กทม. จะยืนยันว่าการเตรียมพร้อมเร็วขึ้น ทั้งล้างท่อ เตรียมเครื่องสูบน้ำ ขุดลอกคลอง และวางแผนเชิงพื้นที่อย่างละเอียด แต่บทพิสูจน์สำคัญยังขึ้นอยู่กับ “ความรุนแรงของฝน” และ “ประสิทธิภาพการบริหารจัดการแบบเรียลไทม์”

เพราะในเมืองที่เต็มไปด้วยคอนกรีต พื้นที่รับน้ำลดลงต่อเนื่อง ขณะที่สภาพอากาศยิ่งแปรปรวนมากขึ้นทุกปี ต่อให้ฝนรวมทั้งปีน้อยลง ก็ไม่ได้หมายความว่าความเสี่ยงน้ำท่วมจะลดลงตามไปด้วย

หน้าฝนปี 2569 จึงอาจเป็นอีกหนึ่งปีที่สะท้อนชัดว่า การรับมือภัยพิบัติของเมืองใหญ่ ไม่ได้วัดกันที่จำนวนเครื่องสูบน้ำหรือความยาวท่อระบายน้ำเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นอยู่กับว่า “เมืองทั้งระบบ” จะรับมือกับสภาพอากาศสุดขั้วได้ดีเพียงใด เมื่อฝนใหญ่กำลังกลับมาอีกครั้ง.