ส่องฝุ่น PM 2.5 หลังหยุดยาว ควันรถ-ปิ้งย่าง ซ้ำเติมอากาศแย่แค่ไหน?

ส่องค่า PM 2.5 หลังจบทริปสงกรานต์ ควันรถ-ปิ้งย่าง ทำอากาศอ่วมแค่ไหน?

หลังเทศกาลสงกรานต์ 2569 ผ่านไป ภาพที่หลายคนคาดหวังว่า “อากาศจะดีขึ้น” กลับไม่เป็นเช่นนั้น โดยข้อมูลล่าสุดวันที่ 14 เมษายน พบว่าค่าฝุ่น PM 2.5 ในหลายพื้นที่ของไทยยังอยู่ในระดับน่ากังวล โดยเฉพาะภาคเหนือและภาคอีสานที่ยังเผชิญค่าฝุ่นเกินมาตรฐานต่อเนื่อง

ข้อมูลจากหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมระบุว่า ภาคเหนือมีค่าฝุ่นอยู่ในช่วงประมาณ 55.7–217.6 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ขณะที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนืออยู่ที่ 27.9–190.6 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร หลายจังหวัดอยู่ในระดับสีแดงที่มีผลกระทบต่อสุขภาพอย่างชัดเจน

ในส่วนของภาคกลางและตะวันตก ค่าฝุ่นอยู่ที่ประมาณ 26.0–86.0 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร แม้บางพื้นที่เกินมาตรฐาน แต่ยังไม่รุนแรงเท่าภาคเหนือ ขณะที่ภาคตะวันออกและภาคใต้ยังอยู่ในเกณฑ์ดีถึงปานกลาง

สำหรับกรุงเทพฯ และปริมณฑล ค่าฝุ่นเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 19.2–32.8 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร ยังไม่เกินค่ามาตรฐาน 37.5 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร แต่ก็ไม่ได้อยู่ในระดับปลอดภัยเต็มที่ โดยมีโอกาสปรับตัวสูงขึ้นได้ในช่วงหลังวันหยุด เมื่อการจราจรกลับมาหนาแน่น

สิ่งที่น่าจับตาคือ “เอฟเฟกต์หลังหยุดยาว” ซึ่งมักเกิดขึ้นในช่วง 1–3 วันแรกของการกลับมาทำงาน โดยปริมาณรถยนต์ที่เพิ่มขึ้นในเมืองใหญ่ ส่งผลให้ค่าฝุ่นมีแนวโน้มขยับขึ้น โดยเฉพาะในช่วงเวลาเร่งด่วนและวันที่ลมสงบ

เมื่อแยกดูแหล่งกำเนิดมลพิษ พบว่า ปัจจัยหลักที่ทำให้ค่า PM 2.5 ยังอยู่ในระดับสูง ได้แก่ ไฟป่า การเผาในที่โล่ง และการปล่อยมลพิษจากภาคขนส่ง โดยเฉพาะรถยนต์ที่ใช้เครื่องยนต์ดีเซล ซึ่งปล่อยเขม่าควันและฝุ่นขนาดเล็กออกสู่บรรยากาศอย่างต่อเนื่อง

ในพื้นที่เมือง การจราจรติดขัดยิ่งทำให้สถานการณ์แย่ลง เพราะไม่เพียงแต่ไอเสียจากการเผาไหม้เชื้อเพลิง แต่ยังรวมถึงฝุ่นที่สะสมบนถนนและถูกฟุ้งกระจายขึ้นมาอีกครั้งเมื่อรถเคลื่อนตัว

ขณะที่ “ควันปิ้งย่าง” จากร้านอาหารริมทางหรือกิจกรรมสังสรรค์ในช่วงเทศกาล มีส่วนทำให้เกิด PM 2.5 เช่นกัน แต่ลักษณะผลกระทบมักเกิดในระดับพื้นที่ใกล้เคียง เช่น บริเวณร้านหรือชุมชน มากกว่าจะดันค่าเฉลี่ยของทั้งเมืองให้สูงขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ

อย่างไรก็ตาม หากอยู่ใกล้แหล่งควันปิ้งย่างเป็นเวลานาน ก็อาจได้รับฝุ่นในระดับเข้มข้นและส่งผลต่อระบบทางเดินหายใจได้ โดยเฉพาะในสภาพอากาศปิดหรือไม่มีลมพัด

ภาพรวมจึงชัดเจนว่า “ควันรถ” ยังเป็นตัวแปรหลักของฝุ่นในเมืองใหญ่ ขณะที่ “ควันปิ้งย่าง” เป็นปัจจัยเสริมที่ซ้ำเติมคุณภาพอากาศในระดับจุดหรือย่าน

สำหรับการรับมือหลังสงกรานต์ ประชาชนควรติดตามค่าฝุ่นรายวันอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะช่วงเช้าและค่ำที่ค่าฝุ่นมักสูง หากอยู่ในพื้นที่เสี่ยงควรหลีกเลี่ยงกิจกรรมกลางแจ้ง ใช้หน้ากากป้องกันฝุ่น และดูแลสุขภาพอย่างใกล้ชิด