เมื่อนักปราชญ์ผู้ล้ำยุค กลายเป็นพ่อมดในตำนาน ในประวัติศาสตร์ของคริสตจักร มีเรื่องเล่าประหลาดเกี่ยวกับพระสันตะปาปาองค์หนึ่งที่ว่ากันว่าขึ้นสู่ตำแหน่งสูงสุดในศาสนจักรด้วยความช่วยเหลือจากปีศาจ สมเด็จพระสันตะปาปา ซิลเวสเตอร์ที่ 2 (Sylvester II) ชื่อเดิมว่า แยร์แบร์แห่งโอริยัก (Gerbert of Aurillac) นักปราชญ์ผู้มีชีวิตอยู่ราว ค.ศ. 945–1003 เรื่องของเขาน่าสนใจตรงที่ แยร์แบร์ไม่ใช่บุคคลสมมติ เขาเป็นนักวิชาการที่มีตัวตนจริง มีผลงานด้านคณิตศาสตร์และดาราศาสตร์ และมีบทบาทสำคัญในแวดวงการศึกษาและการเมืองของยุโรปยุคกลาง ก่อนจะได้รับเลือกเป็นพระสันตะปาปาในปี ค.ศ. 999 แต่ในโลกยุคกลาง ความรู้ที่ก้าวไกลเกินความเข้าใจของคนทั่วไป อาจกลายเป็นเรื่องน่าสงสัยได้ง่ายกว่าที่เราคิด จากนักคณิตศาสตร์สู่จอมเวท แยร์แบร์ได้รับการศึกษาในแคว้นคาตาลัน ซึ่งเป็นที่ที่เขาได้ความรู้ด้านคณิตศาสตร์ ดาราศาสตร์ และวิชาการที่เชื่อมโยงกับโลกอาหรับ เขาสนใจการคำนวณ การใช้ลูกคิด และเครื่องมือทางดาราศาสตร์ ความรู้เหล่านี้ช่วยสร้างชื่อให้เขาในฐานะนักปราชญ์คนสำคัญของยุค ปัญหาคือ เมื่อความรู้บางอย่างยังเข้าถึงคนส่วนใหญ่ได้ยาก เส้นแบ่งระหว่าง “ผู้มีความรู้” กับ “ผู้มีอำนาจลึกลับ” ก็พร่าเลือน ในช่วงปลายคริสต์ศตวรรษที่ 11 เรื่องเล่าเกี่ยวกับแยร์แบร์เริ่มเปลี่ยนไป นักเขียนบางคนสร้างภาพของเขาให้เป็นนักเวทย์ศาสตร์มืด ผู้แสวงหาความรู้ต้องห้าม และผู้ใช้พลังของปีศาจเพื่อขึ้นสู่อำนาจ งานศึกษาของ โทมัส ริคลิน (Thomas Ricklin) นักประวัติศาสตร์ชาวสวิส ชี้ว่า วิลเลียมแห่งมาล์มสเบอรี (William of Malmesbury) มีบทบาทสำคัญในการสร้างภาพแยร์แบร์ให้กลายเป็นนักปราชญ์ผู้เกี่ยวข้องกับมนตร์ดำ โดยเรื่องเล่าเหล่านี้สะท้อนความหวาดระแวงต่อความรู้ใหม่ที่เดินทางมาจากโลกอาหรับ สัญญาที่ไม่มีหลักฐานว่าเคยเกิดขึ้น ตำนานเกี่ยวกับแยร์แบร์มีหลายรูปแบบ บางเรื่องเล่าว่าเขาเดินทางไปเรียนเวทมนตร์ในดินแดนของชาวมุสลิม ขโมยตำราลับจากอาจารย์ และขอความช่วยเหลือจากปีศาจเพื่อให้ตนเองก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งสำคัญในคริสตจักร อีกเรื่องเล่าหนึ่งกล่าวว่า เขาทำข้อตกลงกับปีศาจ โดยมีเงื่อนไขว่าเขาจะไม่เสียชีวิตตราบใดที่ไม่ได้ประกอบพิธีมิสซาในกรุงเยรูซาเล็ม แต่ในกรุงโรมมีโบสถ์ชื่อ Santa Croce in Gerusalemme หรือ “ไม้กางเขนศักดิ์สิทธิ์แห่งเยรูซาเล็ม” อยู่ด้วย เมื่อแยร์แบร์ประกอบพิธีที่นั่น เขาจึงถูกเล่าว่าพบกับชะตากรรมที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ เรื่องราวนี้ทำให้การเสียชีวิตของเขาในปี ค.ศ. 1003 กลายเป็นตอนจบแบบตำนานปีศาจ อย่างไรก็ตาม ไม่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่น่าเชื่อถือยืนยันว่าแยร์แบร์ทำสัญญากับปีศาจจริง เรื่องเหล่านี้เป็นเรื่องเล่าที่ปรากฏภายหลังการเสียชีวิตของเขา และต้องแยกออกจากข้อมูลเกี่ยวกับผลงานกับเส้นทางอาชีพที่มีหลักฐานรองรับ แล้วใครกันแน่ที่สร้างปีศาจขึ้นมาในเรื่องนี้ เราอาจไม่มีทางรู้แน่ชัดว่าแต่ละคนที่เล่าตำนานเชื่อในเรื่องนั้นมากน้อยเพียงใด แต่เรามองเห็นกลไกบางอย่างได้ชัดเจน แยร์แบร์เป็นทั้งนักปราชญ์ บุคคลทางศาสนา และบุคคลสำคัญในเกมการเมืองของยุโรป การทำให้เขากลายเป็นจอมเวทจึงไม่ใช่แค่การแต่งเรื่องสยองขวัญ หากยังเป็นการตีความบุคลิกและอำนาจของคนคนหนึ่งผ่านความเชื่อ ความกลัว และความขัดแย้งในยุคสมัยนั้น บางครั้ง ผู้คนอาจอธิบายสิ่งที่ตนเองไม่เข้าใจด้วยคำว่าเวทมนตร์ และอธิบายความสำเร็จที่ดูเหลือเชื่อด้วยคำว่าสัญญาปีศาจ เรื่องราวของสมเด็จพระสันตะปาปาซิลเวสเตอร์ที่ 2 จึงอาจไม่ได้เป็นหลักฐานว่ามีคนขายวิญญาณเพื่อขึ้นสู่อำนาจ แต่เป็นหลักฐานว่าตำนานเรื่องการขายวิญญาณสามารถถูกสร้างขึ้นกับคนจริงได้อย่างไร ปีศาจในเรื่องนี้อาจไม่ได้เริ่มต้นจากเอกสารสัญญา หากเริ่มจากคำถามของผู้คนว่า นักปราชญ์คนหนึ่งจะเก่งกาจและมีอำนาจขึ้นมาได้ โดยไม่ต้องอาศัยพลังเหนือธรรมชาติเลยหรือ… ภาพประกอบทั้งหมดสร้างโดย A.I. เปิดประสบการณ์ความบันเทิงที่หลากหลายสุดปัง บน App TrueID โหลดเลย ฟรี !