งานวิจัยอังกฤษชี้ยิ่งพี่น้องเยอะยิ่งสุขภาพจิตแย่

ผลการศึกษาที่เปรียบเทียบเด็กในสหรัฐฯ และจีน พบว่า “จำนวนพี่น้อง” และ “ช่วงอายุที่ใกล้กัน” มีผลต่อสุขภาพจิตของเด็ก โดยเฉพาะในกรณีที่พี่น้องอายุห่างกันน้อยมาก

ตั้งแต่เรื่องเล่าอย่าง Cain and Abel, The Brothers Karamazov ไปจนถึง Cinderella ความสัมพันธ์ระหว่างพี่น้องมักถูกมองว่าทั้งอบอุ่นและซับซ้อนในเวลาเดียวกัน และในโลกความเป็นจริง นักวิจัยก็พบว่าความสัมพันธ์นี้อาจมีผลต่อความสุขของเด็กไม่น้อย

งานวิจัยล่าสุดระบุว่า เด็กวัยรุ่นที่บ่นเกี่ยวกับพี่น้องของตัวเองอาจมีเหตุผลรองรับ เพราะยิ่งมีพี่น้องมาก ระดับความสุขก็ยิ่งลดลงเล็กน้อย โดยการศึกษานักเรียนมัธยมในสหรัฐฯ และจีนพบว่า เด็กจากครอบครัวใหญ่มีสุขภาพจิตด้อยกว่าเด็กจากครอบครัวเล็กเล็กน้อย และผลกระทบจะชัดเจนที่สุดในครอบครัวที่ลูกหลายคนเกิดห่างกันไม่ถึง 1 ปี

โดจ์ ดาวนี่ ศาสตราจารย์ด้านสังคมวิทยาจาก มหาวิทยาลัยโอไฮโอสเตท อธิบายว่า งานวิจัยก่อนหน้านี้ให้ผลทั้งด้านบวกและลบของการมีพี่น้อง ดังนั้นผลลัพธ์ใหม่นี้จึงไม่ใช่ข้อสรุปที่ “คาดเดาได้ล่วงหน้า”

นักวิจัยได้สำรวจนักเรียนชั้นเกรด 8 จำนวน 9,100 คนในสหรัฐฯ และ 9,400 คนในจีน ที่มีอายุเฉลี่ย 14 ปี เกี่ยวกับสุขภาพจิต แม้คำถามจะแตกต่างกันเล็กน้อยในแต่ละประเทศ ผลพบว่า ในจีน เด็กที่ไม่มีพี่น้องมีสุขภาพจิตดีที่สุด ขณะที่ในสหรัฐฯ เด็กที่ไม่มีพี่น้องหรือมีเพียง 1 คน มีสุขภาพจิตใกล้เคียงกัน

โดยรวมแล้ว สุขภาพจิตมีแนวโน้มแย่ลงเมื่อจำนวนพี่น้องเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะในกรณีที่มีพี่หรือพี่น้องอายุใกล้กันมาก

นักวิจัยเสนอคำอธิบายผ่านแนวคิด “resource dilution” หรือการที่ทรัพยากรจากพ่อแม่ถูกแบ่งออกไปมากขึ้นเมื่อมีลูกหลายคน เปรียบเหมือน “พายก้อนหนึ่ง” ที่ต้องแบ่งกัน ยิ่งมีลูกมาก แต่ละคนก็ยิ่งได้รับความสนใจและทรัพยากรน้อยลง ซึ่งอาจส่งผลต่อสุขภาพจิต โดยเฉพาะเมื่อพี่น้องมีอายุใกล้กัน

อย่างไรก็ตาม ยังมีปัจจัยอื่นที่อาจเกี่ยวข้อง เช่น สถานะทางเศรษฐกิจและสังคม โดยพบว่าเด็กที่มีสุขภาพจิตดีที่สุดมักมาจากครอบครัวที่มีความได้เปรียบทางเศรษฐกิจสูง ในสหรัฐฯ มักเป็นครอบครัวที่มีลูก 1–2 คน ส่วนในจีนมักเป็นครอบครัวลูกคนเดียว ซึ่งสอดคล้องกับนโยบายลูกคนเดียวในอดีตของจีน โดยประมาณหนึ่งในสามของเด็กจีนเป็นลูกคนเดียว เทียบกับ 12.6% ในสหรัฐฯ

ในช่วงที่ครอบครัวแบบ “มีลูกคนเดียว” เพิ่มขึ้น นักวิจัยจึงให้ความสนใจมากขึ้นกับผลกระทบของการมีพี่น้องต่อสุขภาพจิต ซึ่งภาพรวมยังคงซับซ้อน มีทั้งข้อดีและข้อเสีย

งานวิจัยก่อนหน้าของ Downey ยังพบว่า เด็กที่มีพี่น้องมากมักเข้าสังคมได้ดีกว่าในช่วงวัยอนุบาล และมีแนวโน้มหย่าร้างน้อยลงในอนาคต อาจเพราะมีประสบการณ์ในการจัดการความสัมพันธ์ใกล้ชิดตั้งแต่เด็ก ขณะที่งานวิจัยในนอร์เวย์เมื่อปี 2016 ที่ศึกษากลุ่มตัวอย่างกว่า 100,000 คน กลับพบว่าสุขภาพจิตโดยรวมดีกว่าในครอบครัวขนาดใหญ่

สรุปแล้ว การมีพี่น้องไม่ได้เป็นปัจจัยด้านเดียว แต่ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ทั้งจำนวนพี่น้อง ช่วงอายุที่ห่างกัน และบริบทของครอบครัวเอง