บรรพบุรุษมนุษย์ อาจมี 4 ตา ก่อนกลายเป็นต่อมควบคุมการนอน

ทีมนักวิจัยจาก Yunnan University (มหาวิทยาลัยยูนาน) ประเทศจีน ค้นพบว่าบรรพบุรุษยุคแรกของสัตว์มีกระดูกสันหลังในโลกทั้งหมด รวมถึงมนุษย์ อาจเคยมีดวงตาถึง 4 ดวง โดยดวงตาคู่ที่หายไป ได้กลายเป็น “ต่อมไพเนียล” (Pineal organ) ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมวงจรการนอนหลับในปัจจุบัน

หลักฐานฟอสซิลจากประเทศจีน 

ทีมนักวิจัยได้ค้นพบตัวอย่างฟอสซิลจากแหล่งซากดึกดำบรรพ์ในบริเวณเมืองคุนหมิง ประเทศจีน ของสัตว์ในกลุ่ม Myllokunmingid (มิลโลคุนหมิง) จำนวน 2 สปีชีส์ ซึ่งถือเป็นสัตว์มีกระดูกสันหลังที่เก่าแก่ที่สุดกลุ่มหนึ่งของโลก โดยมีอายุอยู่ราว 518 ล้านปีก่อน สิ่งที่ทำให้ฟอสซิลเหล่านี้โดดเด่น คือการพบ “จุดสีดำ” บริเวณที่ส่วนหน้าของศีรษะจำนวน 4 จุด ได้แก่ ดวงตาคู่ใหญ่ด้านข้างศีรษะ และจุดที่คาดว่าเป็นดวงตาคู่เล็กที่อยู่ด้านบน ระหว่างดวงตาคู่หลัก

ในอดีต นักวิทยาศาสตร์เคยตีความจุดคู่เล็กด้านบนว่าเป็นถุงจมูก (Nasal Capsules) โครงสร้างกระดูกอ่อนในระยะตัวอ่อนของสัตว์มีกระดูกสันหลัง ซึ่งห่อหุ้มโพรงจมูกและอวัยวะรับกลิ่น ทำหน้าที่เป็นโครงสร้างป้องกันและเป็นกรอบในการพัฒนาของจมูก 

แต่แนวคิดดังกล่าวขัดแย้งกับความรู้เดิม เพราะสัตว์มีกระดูกสันหลังยุคแรกควรมีรูจมูกเพียงรูเดียว และเมื่อทีมนักวิจัยตรวจสอบโครงสร้างเหล่านี้ด้วยกล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอน จึงได้พบโครงสร้างที่เรียกว่า Melanosomes (เมลาโนโซมส์) ซึ่งเป็นถุงขนาดเล็กที่บรรจุเมลานิน เม็ดสีที่มีบทบาทสำคัญต่อการดูดซับแสงและการสร้างภาพในดวงตา

นอกจากนี้ ยังตรวจพบร่องรอยของเลนส์ตาอยู่ภายในอวัยวะดังกล่าว ทำให้สรุปได้อย่างชัดเจนว่า จุดสีดำทั้ง 4 จุดคือ ดวงตาแบบกล้อง (Camera-type Eyes) ระบบตาเหมือนกับมนุษย์ ที่สามารถจัดแสงและสร้างภาพที่ชัดเจนออกมาได้

การค้นพบครั้งนี้ยังมีความสำคัญในเชิงเวลา เนื่องจากก่อนหน้านี้ นักวิทยาศาสตร์ไม่เคยพบหลักฐานเมลานินในฟอสซิลที่เก่าไปกว่ายุคคาร์บอนิเฟอรัส (ประมาณ 300 ล้านปีก่อน) มาก่อน แต่ฟอสซิลชุดใหม่นี้ผลักเส้นเวลาออกไปอีกกว่า 518 ล้านปี

บรรพบุรุษของเราอาจเคยมองโลกด้วยมุมมองที่กว้างกว่าสัตว์ทั่วไป

หนึ่งในผู้ร่วมวิจัย Jakob Vinther (ยาคอบ วินเธอร์) จาก University of Bristol (มหาวิทยาลัยบริสตอล) ประเทศอังกฤษ อธิบายว่า บรรพบุรุษของสัตว์มีกระดูกสันหลังมีดวงตาแบบเดียวกับที่เราคุ้นเคยในปัจจุบัน แต่มีมากถึง 4 ดวงตา ซึ่งน่าจะช่วยให้พวกมันมีมุมมองรอบตัวกว้างขึ้นเป็นอย่างมาก

โดยในยุคแคมเบรียน สัตว์มีกระดูกสันหลังยุคแรกยังอยู่ในลำดับล่างของห่วงโซ่อาหาร การมีดวงตาเพิ่มอีกคู่ช่วยให้สามารถตรวจจับการเคลื่อนไหวรอบตัวได้ดีขึ้น และเพิ่มโอกาสรอดจากผู้ล่าในสภาพแวดล้อมที่เต็มไปด้วยแรงกดดันทางด้านการวิวัฒนาการ

งานวิจัยยังได้เสนอสมมติฐานหนึ่งเกี่ยวกับการหายไปของดวงตาคู่ที่สอง โดยมองว่า เมื่อบทบาททางระบบนิเวศของสัตว์มีกระดูกสันหลังกลุ่มนี้เปลี่ยนไป จากผู้ถูกล่าสู่การเป็นผู้ล่า ดวงตาคู่ที่สองซึ่งอยู่บริเวณด้านบนศีรษะจึงค่อย ๆ สูญเสียหน้าที่ในการสร้างภาพไป

ในที่สุด โครงสร้างดังกล่าวได้วิวัฒนาการไปเป็นอวัยวะทางประสาท และต่อมไร้ท่อที่ไม่ทำหน้าที่รับภาพอีกต่อไป นั่นคือต่อมไพเนียล ซึ่งทำหน้าที่ในการผลิตเมลาโทนินและควบคุมวงจรการนอนหลับของสัตว์มีกระดูกสันหลัง รวมถึงมนุษย์ในปัจจุบัน

Elias Warshaw (อีไลอัส วอร์ชอว์) นักบรรพชีวินวิทยาจาก University College London (มหาวิทยาลัยคอลเลจ ลอนดอน) ประเทศอังกฤษ ซึ่งไม่ได้มีส่วนร่วมกับงานวิจัยนี้ ให้ความเห็นว่า ผลการศึกษาครั้งนี้ช่วยเติมเต็มภาพในช่วงเริ่มต้นของการวิวัฒนาการ ในสัตว์มีกระดูกสันหลัง เขาระบุว่า สมมติฐานต่าง ๆ ในงานวิจัยผ่านการทดสอบอย่างรอบคอบ และการตีความข้อมูลเป็นไปอย่างสมเหตุสมผล ทำให้ข้อเสนอเรื่อง “สัตว์มีกระดูกสันหลังยุคแรกมี 4 ดวงตา” มีน้ำหนักในด้านวิทยาศาสตร์สูง

งานวิจัยนี้ได้รับการตีพมม์ลงในนิตยสาร Nature เผยแพร่เมื่อวันที่ 21 มกราคม 2026 : https://www.nature.com/articles/s41586-025-09966-0?utm_source=chatgpt.com