ประเพณีทานข้าวใหม่เดือน 4 เป็ง หรือ ประเพณีทานข้าวล้นบาตร เป็นประเพณีทางล้านนาที่มีสืบต่อกันมายาวนานตั้งแต่รุ่นบรรพบุรุษ โดยเดือน 4 เป็งในภาษาเหนือ คือวันเดือน 4 เหนือ ขึ้น 15 ค่ำ ตรงกับวันที่ 9 ม.ค. ที่ผ่านมา ซึ่งประเพณีทานข้าวใหม่มีเพียงปีละหนึ่งครั้งเท่านั้น จุดประสงค์ของประเพณีทานข้าวใหม่ก็เนื่องจากว่าชาวไทยภาคเหนือในสมัยก่อนมีอาชีพทำไร่ทำนาเป็นหลัก เมื่อถึงเวลาปลูกไร่ทำนาเสร็จ ก็จะได้ข้าวใหม่จากการเก็บเกี่ยว ข้าวที่ได้ส่วนหนึ่งนั้นจะนำเก็บไว้ เพื่อนำมาทำพิธีทานข้าวใหม่ในเดือน 4 เป็งให้แก่ พ่อแม่ พี่น้อง ญาติที่ล่วงลับไปแล้ว ตลอดจนถึงเทวดา นางฟ้าที่ปกปักษ์รักษาท้องไร่ท้องนา โดยเชื่อว่าการทานข้าวใหม่เป็นการตอบแทนบุญคุณแก่บรรพบุรุษที่ได้ทิ้งที่ดินไว้ให้ทำกิน และขอบคุณเทวดานางฟ้าที่ช่วยดูแลรักษาท้องไร่ท้องนา และสำหรับครอบครัวไหนที่ไม่มีนาแล้ว ก็สามารถซื้อข้าวใหม่มาร่วมพิธีทานข้าวใหม่ได้เช่นกัน สำหรับวันที่มีประเพณีทานข้าวใหม่ ชาวบ้านในหมู่บ้านจะตื่นแต่เช้าตรู่เพื่อมาทานอาหารให้แก่ ญาติบรรพบุรุษที่ล่วงลับ และบรรดาเทวดานางฟ้า มีการเตรียมกรวยดอกไม้ที่ทำด้วยใบตอง กลัดด้วยไม้จิ้มฟัน ใส่ ธูป 2 ดอก ดอกไม้หลากสีสัน, อาหาร, ผลไม้, น้ำ, ของหวาน และซองจดหมายจ่าหน้าชื่อญาติพี่น้องที่ล่วงลับไปแล้ว พร้อมทั้งใส่เงินในซอง และประเคนสิ่งของเหล่านี้แด่พระสงฆ์ พระสงฆ์จึงรับของให้ศีลให้พร แล้วเราจึงกรวดน้ำอุทิศส่วนกุศล หลังจากนั้นชาวบ้านจึงนำ ข้าวเปลือกใหม่หนึ่งถุง และข้าวสารใหม่หนึ่งถุง พร้อมทั้งกรวยดอกไม้ที่มีธูป 2 ดอก มาวางรวมกันในบริเวณวัด เพื่อนำไปทำพิธีทานข้าวใหม่ ข้าวเหล่านี้เมื่อเสร็จพิธีจะนำไปให้ภารโรงที่ดูแลวัด พิธีต่อไปคือการนำดอกไม้ไปวางเพื่อถวายแด่ พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ เรียกว่า การวางดอกไม้ในขันแก้วทั้งสาม เป็นการวางดอกไม้สามทิศ แต่ละทิศจะปักธูป 1 ดอก จากนั้นจึงวางดอกไม้พร้อมทั้งเงินลงไปในขันสีขาว ที่เรียกกันว่า ขันศีล แล้วจึงนำข้าวใหม่ที่สุกแล้วใส่ในบาตรประมาณ 1 คำ และ นำน้ำที่ตักไว้สำหรับกรวดน้ำ รินลงไปในขันสีเงินเล็กน้อย เป็นพิธีที่ค่อนข้างซับซ้อนแต่ชาวเชียงรายก็ทำสืบต่อกันมาทุกปี เมื่อชาวบ้านทุกคนมาครบพระสงฆ์จึงนำสวดทำวัตรเช้า กล่าวถวายคำทานข้าวใหม่ จากนั้นจึงเป็นพิธีใส่บาตรข้าวใหม่ หากนำข้าวเหนียวมาต้องบิดเป็นก้อนใส่ในบาตร แต่ถ้านำข้าวสวยมาสามารถใส่ลงไปในบาตรทั้งถุงได้ทันที หลังจากใส่บาตรข้าวใหม่เสร็จจึงมีการเทศนาธรรม แล้วจึงตามด้วยการกรวดน้ำ และการรับศีลรับพร และนี่คือประเพณีทานข้าวใหม่เดือน 4 เป็ง ของชาวภาคเหนือ และฉันหวังว่าประเพณีที่งดงามนี้จะสืบต่อกันไปตราบชั่วอายุคน