ผึ้ง “นับเลขได้จริง” งานวิจัยใหม่หักล้างข้อสงสัยเดิม ชี้แมลงสมองเล็กแต่ฉลาดเกินคาด

ในช่วงหลายปีที่ผ่านมา นักวิทยาศาสตร์ถกเถียงกันอย่างต่อเนื่องเกี่ยวกับความสามารถในการรับรู้ของผึ้ง โดยเฉพาะคำถามสำคัญว่า แมลงตัวเล็ก ๆ เหล่านี้สามารถนับเลขได้จริงหรือไม่

ก่อนหน้านี้มีนักวิจัยบางส่วนมองว่า ผึ้งอาจไม่ได้นับตัวเลขได้จริง ๆ แต่เพียงแค่แยกความแตกต่างของรูปแบบภาพที่เห็นเท่านั้น อย่างไรก็ตาม งานวิจัยล่าสุดได้เสนอแนวคิดใหม่ โดยเปลี่ยนมุมมองจากการวิเคราะห์แบบสายตามนุษย์ มาเป็นการจำลองการมองเห็นโลกในแบบที่ผึ้งรับรู้จริง ๆ และผลลัพธ์ยังคงชี้ว่า ผึ้งมีความสามารถในการนับ 

ในอดีต การทดลองมักใช้การ์ดที่มีลวดลายต่าง ๆ เช่น งานวิจัยในปี 2019 ที่ฝึกให้ผึ้งเชื่อมโยงสัญลักษณ์ กับจำนวน หลังจากนั้นให้เลือกสัญลักษณ์ที่ตรงกับจำนวนรูปทรงบนการ์ด ผลการฝึกพบว่าผึ้งทำได้แม่นยำประมาณ 75-80% และแม้ในการทดสอบจริงจะลดลงเหลือ 60-65% แต่ก็ยังสูงกว่าการเดาสุ่ม จึงเป็นหลักฐานว่าผึ้งสามารถรับรู้ปริมาณได้

อย่างไรก็ตาม ในปี 2020 มีข้อโต้แย้งว่า ผลลัพธ์ดังกล่าวอาจไม่ได้หมายถึงการนับจริง แต่เป็นเพียงการจับคู่รูปแบบ (Pattern matching) อีกทั้งสายตาของผึ้งอาจไม่ละเอียดพอจะแยกภาพซับซ้อนได้

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นเมื่อทีมวิจัยกลับไปวิเคราะห์ข้อมูลใหม่ โดยคำนึงถึงชีววิทยาและระบบการมองเห็นของผึ้ง ดร. เมียร์โก ซานอน (Mirko Zanon) จากมหาวิทยาลัยเทรนโต (University of Trento) อธิบายว่า เมื่อพิจารณาจากมุมมองของผึ้งจริง ๆ ข้อโต้แย้งเรื่องการตอบสนองต่อรูปแบบเพียงอย่างเดียวไม่สามารถอธิบายผลลัพธ์ได้อีกต่อไป และสิ่งที่ยังคงเห็นชัด คือ “ความไวต่อจำนวน”

สาเหตุสำคัญ คือ ดวงตาของผึ้งเป็นแบบดวงตาประกอบ หรือดวงตาหลาย ๆ ดวงทำงานร่วมกัน ทำให้มองเห็นภาพหยาบกว่ามนุษย์ รายละเอียดเล็ก ๆ อาจไม่ถูกแยกแยะได้ ดังนั้น การทดลองก่อนหน้าที่ใช้ภาพละเอียดมาก อาจไม่สะท้อนสิ่งที่ผึ้งมองเห็นจริง

และเพื่อแก้ปัญหานี้ นักวิจัยจึงใช้แบบจำลองทางคณิตศาสตร์ที่อิงกับความสามารถในการมองเห็นของผึ้ง (Spatial acuity) เพื่อจำลองภาพใหม่ให้ใกล้เคียงกับการรับรู้จริง ผลการวิเคราะห์พบว่า จำนวนวัตถุที่มากขึ้น ไม่ได้ทำให้ภาพดูซับซ้อนขึ้นในสายตาผึ้งเสมอไป ส่งผลให้สมมติฐานเรื่องการใช้ทางลัดจากความซับซ้อนของภาพถูกหักล้างลงไป

หรือกล่าวอีกนัยหนึ่ง ข้อมูลใหม่สนับสนุนอย่างชัดเจนว่า ผึ้งตอบสนองต่อจำนวนของวัตถุจริง ๆ ไม่ใช่เพียงภาพรวมของลวดลายที่ซับซ้อน 

สการ์เล็ตต์ ฮาวเวิร์ด (Scarlett Howard) จากมหาวิทยาลัยโมนาช (Monash University) ออสเตรเลีย เน้นว่า การศึกษาพฤติกรรมสัตว์จำเป็นต้องมองจากมุมมองของสัตว์เอง มิฉะนั้นอาจประเมินความสามารถของพวกมันคลาดเคลื่อน และผึ้งก็เป็นตัวอย่างที่มักสร้างความประหลาดใจให้กับนักวิจัยอยู่เสมอ ทั้งด้านการบินและการรับรู้โลก

งานวิจัยนี้เผยแพร่ในวารสาร Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences เมื่อวันที่ 28 เมษายน 2026 และช่วยเปิดมุมมองใหม่ว่า แม้สมองจะเล็กมาก แต่ผึ้งก็อาจมีความสามารถทางคณิตศาสตร์พื้นฐานที่ซับซ้อนกว่าที่เคยคิดไว้