คลังอาวุธส่อระเบิด จากความร้อนสะสม วิกฤตซ้ำเติมโลกเดือด

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Sonthi Kotchawat เกี่ยวกับ “คลังอาวุธระเบิด” เกิดขึ้นได้ หากมีความร้อนสะสม…อะไรคือสาเหตุหลัก

การระเบิดของคลังอาวุธจากความร้อนสะสมในสภาพแวดล้อม เป็นปรากฏการณ์ที่สามารถเกิดขึ้นได้ โดยเฉพาะในภูมิภาคที่มีอากาศร้อนจัด อุณหภูมิที่สูงต่อเนื่องเป็นเวลานานสามารถเร่งให้สารเคมีภายในวัตถุระเบิดเสื่อมสภาพ จนนำไปสู่ปฏิกิริยาที่ควบคุมไม่ได้ และอาจลุกลามกลายเป็นเหตุไฟไหม้หรือการระเบิดรุนแรง

สาเหตุหลักมักเกิดในอาคารที่มีการระบายอากาศไม่ดี ประการแรก คือ การเสื่อมสภาพของสารเคมี เมื่อวัตถุระเบิดถูกเก็บไว้ในสถานที่ที่มีอุณหภูมิสูงอย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะอาวุธหรือกระสุนที่ใกล้หมดอายุ สารเคมีภายในจะเริ่มสลายตัวและกลายเป็นสารที่ไม่เสถียรมากขึ้น เพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดไฟไหม้หรือการระเบิด

ประการที่สอง คือ ปฏิกิริยาคายความร้อน ซึ่งเป็นกระบวนการสลายตัวของวัตถุระเบิดที่มักปล่อยความร้อนออกมา หากความร้อนภายในอาคารไม่สามารถระบายออกสู่ภายนอกได้เพียงพอ จะเกิดภาวะความร้อนสะสม ทำให้อุณหภูมิสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง จนถึงจุดวิกฤตที่อาจเกิดการระเบิดจากความร้อนในที่สุด

ประการที่สาม คือ การขยายตัวจากความร้อน เมื่ออากาศร้อนจัด สารเคมีและก๊าซภายในลูกกระสุนหรือวัตถุระเบิดจะขยายตัว ทำให้เกิดแรงดันเพิ่มขึ้น หากแรงดันสูงเกินกว่าที่โครงสร้างของอาวุธจะรองรับได้ ก็อาจทำให้เกิดการแตกตัวและระเบิด

กรณีศึกษาที่สำคัญสะท้อนความเสี่ยงดังกล่าวอย่างชัดเจน เช่น เหตุคลังแสงระเบิดในกรุง แบกแดดประเทศอิรักเมื่อปี 2563 ซึ่งเกิดขึ้นท่ามกลางอุณหภูมิฤดูร้อนที่สูงกว่า 45 องศาเซลเซียส ร่วมกับการจัดเก็บที่ไม่ได้มาตรฐาน อีกกรณีหนึ่งเกิดขึ้นในประเทศอินโดนีเซียเมื่อปี 2567 คลังเก็บกระสุนหมดอายุกว่า 160,000 นัดระเบิดขึ้น โดยเจ้าหน้าที่คาดว่าสารเคมีในกระสุนเก่าที่ไม่เสถียรได้ทำปฏิกิริยากับความร้อนสะสมภายในอาคารที่ไม่มีระบบควบคุมอุณหภูมิ

นอกจากนี้ รายงานจาก Scientific American ยังระบุว่า ภาวะโลกร้อนที่ทำให้เกิดคลื่นความร้อนรุนแรงและยาวนานขึ้น กำลังกลายเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญที่อาจเพิ่มโอกาสเกิดเหตุระเบิดในคลังอาวุธทั่วโลก

ในด้านการป้องกัน มาตรฐานสากลว่าด้วยแนวทางเทคนิคเกี่ยวกับกระสุนปืนระหว่างประเทศ แนะนำให้ควบคุมอุณหภูมิภายในคลังเก็บกระสุนไม่ให้เกิน 25–30 องศาเซลเซียส เพื่อความปลอดภัยสูงสุด และไม่ควรปล่อยให้อุณหภูมิในพื้นที่เก็บเกิน 65 องศาเซลเซียส เพราะระดับดังกล่าวจะเริ่มส่งผลกระทบต่อประสิทธิภาพและโครงสร้างทางเคมีของดินปืนอย่างชัดเจน

ดังนั้น ความร้อนสะสมจึงเป็นปัจจัยสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม การควบคุมอุณหภูมิ การระบายอากาศที่เหมาะสม และการจัดเก็บตามมาตรฐานที่เข้มงวด คือหัวใจสำคัญในการลดความเสี่ยงและป้องกันโศกนาฏกรรมที่อาจเกิดขึ้นได้ในสภาพอากาศที่ร้อนจัดมากขึ้นในปัจจุบัน