ฝนยิ่งตกหนัก น้ำยิ่งเสี่ยงปนเปื้อน! งานวิจัยเตือนโลกร้อน ซ้ำเติมวิกฤตคุณภาพน้ำ

การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ได้ส่งผลกระทบเพียงแค่อุณหภูมิที่สูงขึ้น หรือภัยพิบัติทางธรรมชาติที่รุนแรงขึ้นเท่านั้น แต่ยังอาจทำให้แม่น้ำและแหล่งน้ำต่าง ๆ เผชิญปัญหาการปนเปื้อนของโลหะมากขึ้นด้วย หลังนักวิจัยในสหรัฐอเมริกาพบว่า ฝนตกหนักและพายุสามารถชะล้างโลหะที่สะสมอยู่ในดิน ถนน และระบบระบายน้ำ ลงสู่แม่น้ำในปริมาณที่เพิ่มขึ้น สร้างความกังวลเกี่ยวกับคุณภาพน้ำและสิ่งแวดล้อมในอนาคต

สำนักข่าว Ocean State Media ของสหรัฐอเมริกา เผยแพร่รายงานเมื่อวันที่ 3 พฤศจิกายน 2569 เกี่ยวกับความเชื่อมโยงระหว่างการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกับปัญหาโลหะปนเปื้อนในแหล่งน้ำ โดยอ้างอิงการศึกษาของทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยบราวน์ (Brown University) ที่ติดตามการเคลื่อนย้ายของโลหะจากดินลงสู่แม่น้ำในเมืองพรอวิเดนซ์ รัฐโรดไอแลนด์

นักวิจัยอธิบายว่า โดยธรรมชาติแล้วแม่น้ำทุกสายมีโลหะบางชนิดปะปนอยู่จากชั้นหินที่น้ำไหลผ่าน แต่สำหรับแม่น้ำในเขตเมือง แหล่งกำเนิดสำคัญมาจากกิจกรรมของมนุษย์ ทั้งการคมนาคม ถนนยางมะตอย หลุมฝังกลบขยะ โรงงานอุตสาหกรรม และโรงไฟฟ้า รวมถึงมลพิษตกค้างจากกิจกรรมในอดีตที่สะสมอยู่ในดินมานานหลายสิบปี

โลหะที่นักวิจัยให้ความสนใจ ได้แก่ ตะกั่ว ทองแดง เหล็ก สังกะสี โคบอลต์ และปรอท โดยเฉพาะตะกั่ว ซึ่งเป็นปัญหาสำคัญในหลายพื้นที่ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือของสหรัฐฯ เนื่องจากในอดีตมีการใช้สีทาบ้านที่มีสารตะกั่ว น้ำมันเบนซินผสมตะกั่ว และกิจกรรมอุตสาหกรรมอย่างแพร่หลาย

ดร.แดน อิบาร์รา (Dan Ibarra) อาจารย์จากมหาวิทยาลัยบราวน์ อธิบายว่า เมื่อเกิดฝนตกหนัก น้ำฝนจะชะล้างโลหะและสารปนเปื้อนที่สะสมอยู่บนถนน ทางเท้า และพื้นดินลงสู่ระบบระบายน้ำ ก่อนจะไหลลงสู่แม่น้ำ

ปัญหานี้ยิ่งรุนแรงขึ้นในเมืองที่ใช้ระบบท่อระบายน้ำรวม ซึ่งรองรับทั้งน้ำเสียจากบ้านเรือนและน้ำฝนจากถนน เมื่อฝนตกหนักจนระบบรองรับไม่ไหว น้ำเสียและน้ำฝนส่วนเกินอาจล้นออกสู่แม่น้ำและอ่าวโดยตรง ส่งผลให้ปริมาณโลหะที่ถูกพัดพาลงสู่แหล่งน้ำเพิ่มสูงขึ้น

นักวิจัยพบว่า ในช่วงที่เกิดพายุหรือฝนตกหนัก ความเข้มข้นของโลหะในแหล่งน้ำมักเพิ่มสูงขึ้นอย่างชัดเจน เนื่องจากน้ำฝนทำหน้าที่ชะล้างสารปนเปื้อนที่สะสมอยู่ในระบบเมืองและพัดพาลงสู่แม่น้ำ

สิ่งที่น่ากังวลคือ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศอาจทำให้ปัญหานี้รุนแรงขึ้น เพราะเมื่ออุณหภูมิโลกสูงขึ้น อากาศที่อุ่นขึ้นสามารถกักเก็บไอน้ำได้มากขึ้น ส่งผลให้เกิดฝนตกหนักรุนแรงขึ้นในบางพื้นที่ และอาจเพิ่มความถี่ของพายุในบางภูมิภาค

นั่นหมายความว่า ฝนที่รุนแรงขึ้นอาจชะล้างโลหะลงสู่ระบบระบายน้ำมากขึ้น ขณะเดียวกันยังเพิ่มโอกาสที่ระบบบำบัดน้ำเสียและท่อระบายน้ำจะรับน้ำไม่ไหว จนเกิดการล้นของน้ำเสียลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ กลายเป็นปัจจัยที่ซ้ำเติมปัญหามลพิษทางน้ำ

อย่างไรก็ตาม นักวิจัยย้ำว่า น้ำในแม่น้ำกับน้ำประปาสำหรับอุปโภคบริโภคไม่ใช่สิ่งเดียวกัน โดยระบบน้ำประปาของเมืองพรอวิเดนซ์มีการควบคุมคุณภาพน้ำเพื่อรักษาระดับตะกั่วให้เป็นไปตามข้อกำหนดทางกฎหมาย

สำหรับประชาชนที่อาศัยอยู่ใกล้แหล่งน้ำซึ่งอาจมีการปนเปื้อน ควรติดตามคำแนะนำจากหน่วยงานสาธารณสุขก่อนลงเล่นน้ำหรือตกปลา และหากกังวลเกี่ยวกับการสะสมของโลหะในพื้นที่อยู่อาศัย ก็สามารถนำตัวอย่างดินไปตรวจวิเคราะห์ได้ 

งานศึกษานี้สะท้อนให้เห็นว่า วิกฤตโลกร้อนไม่ได้ส่งผลกระทบเพียงสภาพอากาศที่แปรปรวน แต่ยังอาจกระทบต่อคุณภาพน้ำที่มนุษย์และสิ่งมีชีวิตต้องพึ่งพา ดังนั้น การรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจึงต้องดำเนินควบคู่กับการจัดการมลพิษ การปรับปรุงระบบระบายน้ำ และการเฝ้าระวังคุณภาพแหล่งน้ำ เพื่อป้องกันไม่ให้ฝนที่ตกหนักขึ้นกลายเป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่เพิ่มความเสี่ยงต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชน