ต้นมะกรูดคนในเมืองบางคนอาจเคยเห็นแต่ใบมะกรูดตามตลาดที่เขามัดขาย หรือบางคนอาจเคยเห็นแต่ในหม้อแกง วันนี้ผมจะพามาดูต้นมะกรูดบ้าง ดูต้นมันสิต้นมันออกจะโกโรโกโส ฮา ต้นมันก็คล้าย ๆ ต้นมะนาวใบมันก็เหมือนกัน เพียงแต่ว่าใบมะกรูดนี้มีกลิ่นหอม อาหารประเภทต้มยำนี้ขาดใบมะกรูดไม่ได้เลย อย่างต้มยำแบบภาคกลางตามหมู่บ้านในเขตอิสานมักพบเห็นต้นมะกรูดตามรั้วตามสวนเสมอ แม้แต่บ้านผมก็มี เพราะการจะซื้อบางทีก็เสียเวลาไปตลาด ไกล หรือบางทีซื้อมาไว้ก็เหี่ยวก็เสีย อาหารบางอย่างถ้าขาดใบมะกรูดนี้ไม่อร่อยเลย ด้วยเหตุนี้เลยจำเป็นต้องปลูกเอาไว้เห็นจะดีกว่า อาหารอีสานที่ขาดใบมะกรูดไม่ได้คือแจ่วบอง แจ่วบองก่องก่อนโน้เรียกว่า”แจ่วบ้อง” เป็นน้ำพริกที่คนโบราณในเขตภาคอีสานตำใสบ้องไม้ไผ่ เอาไว้กินยามเดินทางไกล ๆ อย่างเช่นขี่เกวียนไปหาปลาในที่ไกล ๆ ไปแบบนอนคืนเป็นอาทิตย์ แจ่วบ้องหรือแจ่วบองนี้คืออาหารที่ขาดไม่ได้เลย นอกจากกินกับข้าวเหนียวได้เลยแล้ว แจ่งบองนี้ยังสามารถนำไปปรุงอาหารได้ด้วย เช่นใส่แกงอ่อม ใส่ต้มส้มปลลาก็ได้การทำแจ่วบองขั้นแรก คือเอาพริกแห้งไปคั่วไฟตามปริมาณที่จะต้องการทำไว้ ทุกวันนี้เขาใส่กระปุกแทนบั้งไม้ไผ่ บางทีอาจใช้พริกมากก็คั่วตามปริมาณที่คิดว่าพอดี หรือจะใช้พริกป่นที่เขาทำขายเลยก็ได้ ฝ่ายปลาร้านี้ไม่ต้องสับ ใช้เป็นปลาร้าพวกปลาขาว ปลาสร้อย ประมาณครึ่งต่องครึ่งกับพริกป่น ใส่หัวหอมย่างไฟ กระเทียม ขิงแก่ซอยคั่วจนสุก ข่าซอยชิ้นเล็ก ๆ คั่วจนสุกเช่นกัน และตะไคร้ น้ำมะขามเปียก น้ำปลานิดหน่อย หรือจะไม่ใส่ก็ได้วิธีทำก็นำเอาขิง ข่า ตะไคร้ หอม กระเทียม ลงครกโขลกจนละเอียดพองาม เสร็จก็เติมพริกป่น ปลาร้านาที่เตรียมไว้แล้วลงคนในครกคนให้เข้ากัน อาจจะเหยาะน้ำปลาบ้าง เติมน้ำมะขามเปียว เหยาะอายิโน๊ะโม๊ะโต๊ะ และขั้นตอนสุดท้ายคือใส่ใบมะกรูดซอยลงไป ใช้สากคน ๆ ให้เข้ากัน เท่านี้แจ่วบองก็เรียบร้อยแล้ว จากนั้นจึงบรรจุลงในกระปุก แจ่วบองนี้บางทีอาจเก็บไว้กินได้เป็นปี ๆ เลย ลงนานอนนานี้ขาดไม่ได้เลย หรือเดินทางไกล ๆ แจ่วบองนี้อาหารจานด่วนเวลาหิวของคนอิสานเลย ตักจากกระปุกใส่ในชามข้าวเหนียวจิ้ม แซบอีหลี ฮา ขอบคุณที่ติดตามอ่านครับผม เรื่องและภาพโดยผู้เขียน ลูกอิสาน