เตือน “ฝนแช่” ผลพวงซูเปอร์เอลนีโญ ลามวิกฤตปลาตาย - น้ำเน่าทะเลไทย

ผศ.ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ อาจารย์ประจำภาควิชาวิทยาศาสตร์ทางทะเล และรองคณบดีฝ่ายกิจการพิเศษ คณะประมง มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เปิดเผยข้อมูลเจาะลึกถึงสถานการณ์ความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศโลกและผลกระทบโดยตรงต่อประเทศไทย จากปรากฏการณ์ "ซูเปอร์เอลนีโญ" ซึ่งกำลังทวีความรุนแรงมากที่สุดนับตั้งแต่มีการบันทึกสถิติมาเกือบ 80 ปี

อุณหภูมิน้ำทะเลพุ่งทุบสถิติ 80 ปี สภาพอากาศโลกแปรปรวนสุดขั้ว

ผศ.ดร.ธรณ์  ระบุว่า สถานการณ์เอลนีโญในรอบนี้มีความรุนแรงกว่าครั้งประวัติศาสตร์เมื่อปี ค.ศ. 2015–2016 อย่างชัดเจน โดยในครั้งนั้นอุณหภูมิน้ำทะเล ณ จุดอ้างอิงสูงกว่าปกติอยู่ที่ประมาณ 2.7 องศาเซลเซียส แต่ในรอบปัจจุบัน เพียงแค่เดือนตุลาคม อุณหภูมิได้พุ่งทะลุไปกว่า 3.3 องศาเซลเซียสเรียบร้อยแล้ว และมีการคาดการณ์ว่าจะพุ่งสูงขึ้นไปแตะระดับ 4 องศาเซลเซียสในเดือนธันวาคม

เมื่อมหาสมุทรคายความร้อนออกมาในปริมาณมหาศาล จึงส่งผลให้สภาพภูมิอากาศทั่วโลกเกิดความแปรปรวนอย่างหนัก ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือประเทศญี่ปุ่นที่เผชิญกับพายุพัดเข้าอย่างต่อเนื่อง ควบคู่ไปกับอุณหภูมิที่เหวี่ยงขึ้นลงอย่างรวดเร็วภายในช่วงเวลาเดียวกัน (ตั้งแต่ 20 องศาเซลเซียส ลดฮวบลงเหลือ 8 องศาเซลเซียส)

ไร้พายุเข้าไทย แต่เสี่ยง “ฝนแช่” หนักในภาคใต้

ผศ.ดร.ธรณ์  ระบุอีกว่า แม้ภาพรวมของเอลนีโญมักถูกมองว่าจะทำให้เกิดความแห้งแล้ง และจนถึงปัจจุบันยังไม่มีพายุพัดเข้าประเทศไทยเลยก็ตาม แต่สิ่งที่เกิดขึ้นจริงกลับเป็น "ฝนตกในลักษณะแปลกประหลาด" คือฝนตกหนักมากในบางจุดจนเกิดน้ำท่วมฉับพลันและน้ำท่วมขังเป็นเวลานาน

เมื่อน้ำทะเลทั่วโลกร้อนจัด การระเหยของน้ำจึงเพิ่มสูงขึ้น ส่งผลให้ปริมาณไอน้ำในชั้นบรรยากาศพุ่งสูงสุดเป็นประวัติการณ์ เมื่อเมฆก่อตัวเพียงชั่วครู่จึงกลั่นตัวตกลงมาเป็นฝนในปริมาณมหาศาลภายในระยะเวลาอันสั้น

สำหรับพื้นที่ภาคเหนือ ภาคกลาง และกรุงเทพมหานคร ได้ผ่านพ้นช่วงวิกฤตดังกล่าวไปแล้ว แต่พื้นที่ "ภาคใต้" จำเป็นต้องเฝ้าระวังและติดตามข้อมูลสภาพอากาศอย่างใกล้ชิด เนื่องจากลักษณะภูมิประเทศที่เป็นคาบสมุทรขนาดเล็ก ทำให้คาดการณ์ปรากฏการณ์ "ฝนแช่" ได้ยาก และมีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดน้ำท่วมขังรุนแรง

วิกฤตต่อเนื่องสู่ทะเลไทย น้ำเน่า-ไฮปอกเซีย ปลาตายเกลื่อนรุนแรงสุดในรอบ 10 ปี

ผลพวงจากฝนตกหนักและการบริหารจัดการน้ำที่ไม่มีประสิทธิภาพ ทำให้เกิดน้ำท่วมขังสะสมเป็นเวลานานในพื้นที่รอบนอก เช่น จังหวัดปราจีนบุรี และพื้นที่ใกล้เคียง จนน้ำแปรสภาพเป็นน้ำเน่าเสีย เมื่อมวลน้ำเหล่านี้ไหลบ่าลงสู่แม่น้ำลำคลองและระบายออกสู่ทะเล ทั้งฝั่งจังหวัดเพชรบุรี และชายหาดบางแสน จังหวัดชลบุรี จึงก่อให้เกิดวิกฤตสิ่งแวดล้อมทางทะเลอย่างหนัก

ผศ.ดร.ธรณ์ ยังกล่าวถึง ภาวะไฮปอกเซีย (Hypoxia) หรือน้ำพร่องออกซิเจน โดยนักวิทยาศาสตร์ทางทะเลระบุว่า สถานการณ์น้ำขาดออกซิเจนในปีนี้รุนแรงที่สุดในรอบกว่า 10 ปี ทำให้สัตว์น้ำและปลาตายเกลื่อนชายฝั่งเป็นระยะๆ ซึ่งนอกจากมวลน้ำเน่าจากแผ่นดินแล้ว ยังอาจเกิดร่วมกับปรากฏการณ์ แพลงก์ตอนบลูม (Plankton Bloom)

นอกจากนี้ยังมีในเรื่องของ ภาวะน้ำแยกชั้น (Stratification) เมื่อ ความร้อนของน้ำทะเลที่สูงขึ้นเป็นตัวเร่งปฏิกิริยาให้เกิดการแยกชั้นของน้ำได้ง่ายขึ้น ส่งผลให้มวลน้ำที่มีออกซิเจนต่ำมากจมกองอยู่ด้านล่างและไม่สามารถหมุนเวียนปะปนกับน้ำด้านบนได้ ทำให้สัตว์น้ำหน้าดินและสัตว์ทะเลได้รับผลกระทบอย่างรุนแรงและยาวนาน

เตือนเลิกแก้ปัญหาแบบ “ตามเช็ดตามล้าง”

ผศ.ดร.ธรณ์ ชี้ให้เห็นว่า แนวโน้มในอนาคตเมื่อโลกยิ่งร้อนขึ้น ปรากฏการณ์ฝนแช่ น้ำท่วมขัง และวิกฤตทะเลขาดออกซิเจนจะยิ่งทวีความรุนแรงและเกิดถี่ขึ้นเรื่อยๆ ทว่าแนวทางการรับมือของประเทศไทยในปัจจุบันยังคงเป็นเพียงการ "ตรวจสอบและเยียวยา" หลังเกิดเหตุ ซึ่งไม่ทันต่อสถานการณ์และห่างไกลจากความเป็นจริง

"หากคิดจะรับมืออย่างจริงจัง ต้องทำงานร่วมกันทั้งระบบตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ทั้งกรมประมง กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง หน่วยงานวิจัย รวมถึงการปรับปรุงระบบบริหารจัดการน้ำของกรมชลประทานและกรุงเทพมหานคร เพื่อคาดการณ์ แจ้งเตือนภัย และป้องกันไม่ให้มีการปล่อยน้ำเน่าเสียลงสู่แม่น้ำและทะเลชายฝั่งอย่างเป็นวงจร ก่อนที่ทรัพยากรสัตว์น้ำจะได้รับความเสียหายระยะยาวจนเกินเยียวยา" ผศ.ดร.ธรณ์ กล่าวทิ้งท้าย