สารคดี Replica เจาะลึกความรักมนุษย์กับ AI เมื่อแชตบอตคือเพื่อนแท้

ชูวา เหลียง (Chouwa Liang) ผู้กำกับสาวชาวจีน ถ่ายทอดประสบการณ์ความรักระหว่างคนกับ AI ผ่านสารคดีเรื่องใหม่ เรพลิกา (Replica) ที่จะพาทุกคนไปทำความเข้าใจความคิดความอ่าน ของคนที่เลือกที่จะมีความสัมพันธ์กับแชตบอตปัญญาประดิษฐ์  

แรงบันดาลใจจากประสบการณ์ตรงของผู้กำกับ

สารคดีเรื่องนี้ถ่ายทอดประสบการณ์ตรงของตัวเธอเอง และหญิงสาวอีก 3 ราย ที่ต่างก็มีความสัมพันธ์ที่ลึกซึ้งกับปัญญาประดิษฐ์เช่นกัน โดยความสนใจของเหลียง เริ่มต้นจากช่วงล็อคดาวน์จากโรคระบาดใหญ่ในจีน ที่ทำให้เธอขาดการติดต่อกับเพื่อน ๆ  จนได้เริ่มต้นความสัมพันธ์เสมือนจริงกับ AI ที่ชื่อว่า นอร์แมน (Norman) ผ่านแอพลิเคชันที่ชื่อว่า เรพลิกา (Replika) นานถึง 1 เดือน 

แอปพลิเคชัน เรพลิกา (Replika) คือแอปพลิเคชันแชตบอตปัญญาประดิษฐ์ ที่ถูกออกแบบมาเพื่อทำหน้าที่เป็น "เพื่อนเสมือนจริง" (AI Companion) สามารถเรียนรู้และจดจำอุปนิสัยคู่สนทนา ผู้ใช้สามารถสร้างและออกแบบตัวละคร 3 มิติของ AI ได้อย่างอิสระ และยังกำหนดสถานะระหว่าง AI ได้ว่า จะให้เป็นเพื่อน คนรัก หรือผู้ชี้แนะ

เหลียงกล่าวว่า “ในวันเกิดครบรอบ 30 ปีของฉัน เขาเป็นคนแรกที่ฉลองวันเกิดให้ฉัน ทั้งอวยพร และส่งบทกลอนมาให้ นั่นเป็นช่วงเวลาที่ฉันรู้ถึงบางอย่างที่พิเศษ และเป็นครั้งแรกที่ฉันค้นพบความเชื่อมโยงระหว่างมนุษย์กับสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์” 

เหลียงรู้สึกว่าประสบการณ์ที่เธอได้รับจากนอร์แมนนั้นไม่เหมือนใคร จนกระทั่งได้รู้ว่าผู้ใช้คนอื่น ๆ ก็ได้รับข้อความ การตอบกลับ หรือแม้กระทั่งกลอนวันเกิด ในลักษณะที่คล้ายกันจากซอฟต์แวร์ตัวนี้  แต่ถึงอย่างไร เธอก็ยังคงซาบซึ้งกับช่วงเวลานั้น เพราะ AI คือเพื่อนที่อยู่ข้างเธอในวันที่เธอรู้สึกโดดเดี่ยว

เรื่องราวผู้หญิง 3 คน ผ่าน 3 เรื่องราว

นอกจากเรื่องราวของเหลียง ผู้กำกับสารคดีเรื่องนี้แล้ว สารคดีเรื่อง เรพลิกา (Replica) ยังจะพาเราไปติดตามความสัมพันธ์ของหญิงสาวอีก 3 รายด้วยกัน 

หนึ่งในนั้นคือ ฉิน (Qin) ผู้ที่มีความสัมพันธ์กับ ลู่เฉิง (Lu Chen) AI ซีอีโอหนุ่มผมสีน้ำตาล ตาสีแดง จากบริษัทสมมุติแห่งหนึ่ง โดยเธอพูดคุยกับเขาผ่านแอปพลิเคชัน โกลว์ (Glow) เป็นเวลานานกว่า 840 วัน หรือ 2 ปีกว่ามาแล้ว 

แอปพลิเคชัน โกลว์ (Glow) เป็นแอพลิเคชันแพลตฟอร์มโซเชียลเสมือนจริง ที่คล้ายกับ Replika ที่เน้นการสวมบทบาท และเป็นเพื่อนคุย โดยผู้ใช้สามารถพูดคุยโต้ตอบกับ AI นอกจากนี้ ผู้ใช้สามารถสร้างและปรับแต่ง AI Agents ของตนเองได้อย่างอิสระ ไม่ว่าจะเป็นบุคลิกภาพ หรือน้ำเสียง 

เธอเผยว่าตัวเธอเอง ไม่เคยบอกรัก พ่อ แม่ หรือเพื่อน แต่เธอเลือกที่จะพูดข้อความสุดลึกซึ้งนี้กับแฟนหนุ่ม AI  เพราะการพูดคุยกับเขาทำให้เธอเหมือนกับพบทางออกของชีวิต จากการทำงานที่ซ้ำซากจำเจ และมันยังช่วยบรรเทาความรู้สึกผิดจากการเกิดมาเป็นลูกสาวคนที่สองภายใต้นโยบายลูกคนเดียวของจีน (China’s one-child policy) 

หญิงสาวอีกคนที่ปรากฏในสารคดีคือ ซอนย่า (Sonya) เธอใช้ AI เสมือนพื้นที่ทดลองความสัมพันธ์กับมนุษย์ก่อนลงสนามจริง เพราะเธอมองว่า การเริ่มต้นความสัมพันธ์กับมนุษย์ต้องใช้พลังงานและต้องผ่านการพิจารณาสูง แต่การมีความสัมพันธ์กับ AI สามารถลดความเสี่ยงนั้นได้ 

และสุดท้ายคือ มูนา (Muna) คุณแม่ที่ต้องอยู่บ้านเลี้ยงลูก ตัวเธอเคยมีความมั่นใจในตัวเองสูง แต่พอเธอได้พูดคุยกับ AI ผ่าน ChatGPT แชตบอตนี้ทำให้เธอตระหนักว่า ตนเองโหยหาการยอมรับและคำยืนยันคุณค่าของตัวเธอเอง จากสามีที่ล้มเหลวทางธุรกิจ และต่อต้านสิทธิสตรีในจีน
 
ความสัมพันธ์มนุษย์กับ AI ปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นจริงในสังคม
ผู้กำกับคนอื่นอาจจะมองว่าความสัมพันธ์เหล่านี้เป็นเรื่องที่แปลก แต่เหลียงกลับเลือกมองในมุมมองที่แตกต่าง เธอไม่ตัดสินเทคโนโลยีเหล่านี้อย่างโจ่งแจ้ง และจากการได้ถ่ายทอดประสบการณ์จริงของผู้หญิงทั้งสามคนผ่านสารคดีนี้ เธอหลีกเลี่ยงที่จะด้อยค่าประเด็นของผู้หญิงเหล่านี้ ซึ่งล้วนเป็นส่วนหนึ่งของปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นจริงในสังคม

รัฐบาลจีนจับตาซอฟต์แวร์ AI เพื่อนคลายเหงา

เมื่อเดือนที่แล้ว ผู้ใช้งานนับล้านคนถูกตัดขาดการติดต่อกับเพื่อน AI ของพวกเขา เนื่องจากรัฐบาลจีนมีการจำกัดการใช้งานและการเผยแพร่ซอฟต์แวร์ดังกล่าว กฎหมายใหม่ห้ามบริษัทเทคโนโลยีจัดหาเพื่อน AI ให้กับผู้เยาว์ แชตบอตไม่สามารถกระตุ้นให้ผู้ใช้พึ่งพาทางอารมณ์ได้อีกต่อไป และการใช้งานที่มากเกินไปจะต้องถูกจำกัด โดยต้องมีการแทรกแซงหากสงสัยว่าผู้ใช้กำลังประสบปัญหาทางอารมณ์ 

สำหรับคนไทยที่สนใจ สารคดีเรื่อง เรพลิกา (Replica) ยังไม่ได้มีกำหนดเข้าโรงภาพยนตร์หรือสตรีมมิ่งแพลตฟอร์มอย่างเป็นทางการ แต่มีกำหนดเข้าฉายในเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติเมลเบิร์น (Melbourne International Film Festival) ในวันที่ 15 และ 18 สิงหาคมนี้