รู้หรือไม่ ? ภาพของเกาะกรีนแลนด์ในแผนที่ใหญ่กว่าขนาดพื้นที่จริง 10-15 เท่า

หากใครเคยสังเกตแผนที่โลกที่ใช้กันทั่วไป ไม่ว่าจะในห้องเรียน หนังสือเรียน หรือบนแพลตฟอร์มดิจิทัล หลายคนอาจตั้งคำถามว่าเหตุใด ประเทศกรีนแลนด์ (Greenland) จึงดูมีขนาดใหญ่ใกล้เคียง หรือบางครั้งเหมือนจะใหญ่กว่าทวีปแอฟริกา ทั้งที่ในความเป็นจริง แอฟริกามีพื้นที่ใหญ่กว่ากรีนแลนด์หลายเท่าตัว 

โดยประเด็นนี้ไม่ได้เกิดจากข้อมูลผิดพลาด แต่เป็นผลโดยตรงจากการใช้ แผนที่แบบเมอร์เคเตอร์ (Mercator Projection) ซึ่งเป็นหนึ่งในระบบฉายแผนที่ที่มีอิทธิพลมากที่สุดในประวัติศาสตร์มนุษยชาติ

กรีนแลนด์ตั้งอยู่ส่วนไหนของโลก

เกาะกรีนแลนด์นั้นตั้งอยู่ในซีกโลกเหนือ บริเวณระหว่าง มหาสมุทรอาร์กติก ทางตอนเหนือและ มหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ ทางตอนใต้ มีตำแหน่งใกล้ทวีปอเมริกาเหนือมากกว่ายุโรป โดยมีประเทศแคนาดา อยู่ทางตะวันตกเฉียงใต้คั่นด้วยช่องแคบเดวิส (Davis Strait) และอ่าวแบฟฟิน (Baffin Bay) ขณะที่ทางตะวันออกติดกับ ไอซ์แลนด์ ซึ่งอยู่ห่างออกไปข้ามมหาสมุทรแอตแลนติกเหนือ 

เกาะกรีนแลนด์ไม่มีพรมแดนทางบกติดกับประเทศใด และมีที่ตั้งใกล้ขั้วโลกเหนือ ทำให้พื้นที่ส่วนใหญ่มีสภาพภูมิอากาศแบบอาร์กติกและปกคลุมด้วยน้ำแข็งเป็นบริเวณกว้าง ทำให้ภาพบนแผนที่โลก หรือมองจากอวกาศจะเป็นเป็นเกาะขนาดใหญ่สีขาวด้านบนของแผนที่โลก

แผนที่แบบเมอร์เคเตอร์ (Mercator Projection)

แผนที่แบบเมอร์เคเตอร์ถูกคิดค้นขึ้นในปี ค.ศ. 1569 โดย เคราร์ดุส เมอร์เคเตอร์ (Gerardus Mercator) นักทำแผนที่ชาวแฟลนเดอร์ส ในยุคที่การเดินเรือข้ามมหาสมุทรกำลังขยายตัวอย่างรวดเร็ว เป้าหมายสำคัญของแผนที่ชนิดนี้ไม่ใช่การแสดงขนาดพื้นที่จริง แต่คือการช่วยให้นักเดินเรือสามารถกำหนดทิศทางได้อย่างแม่นยำ แผนที่แบบเมอร์เคเตอร์จึงออกแบบแผนที่ที่รักษา มุมและทิศทาง ให้ถูกต้อง เมื่อวาดเส้นทางเดินเรือเป็นเส้นตรงบนแผนที่ เส้นนั้นจะสอดคล้องกับทิศทางจริงบนโลก

อย่างไรก็ตาม การแปลงโลกซึ่งเป็นทรงกลมให้กลายเป็นพื้นราบ ย่อมหลีกเลี่ยงการบิดเบือนไม่ได้ แผนที่แบบเมอร์เคเตอร์ใช้หลักการฉายโลกลงบนทรงกระบอก ทำให้เส้นแวงและเส้นรุ้งตัดกันเป็นมุมฉาก แต่ผลที่ตามมาคือ พื้นที่ใกล้ขั้วโลกจะถูกขยายขนาดขึ้นอย่างมาก ยิ่งละติจูดสูงเท่าไร การบิดเบือนก็ยิ่งรุนแรงขึ้นเท่านั้น

นี่คือเหตุผลสำคัญที่ทำให้กรีนแลนด์ ซึ่งตั้งอยู่ใกล้ขั้วโลกเหนือ ดูมีขนาดใหญ่ผิดจากความเป็นจริง บนแผนที่แบบเมอร์เคเตอร์ กรีนแลนด์อาจดูใหญ่พอ ๆ กับทวีปแอฟริกา แต่ในความเป็นจริง แอฟริกามีพื้นที่ประมาณ 30 ล้านตารางกิโลเมตร ขณะที่กรีนแลนด์มีพื้นที่จริงเพียงราว 2.16 ล้านตารางกิโลเมตร เท่านั้น หรือกล่าวอีกอย่างหนึ่ง แอฟริกามีขนาดใหญ่กว่ากรีนแลนด์มากกว่าสิบเท่า ความคลาดเคลื่อนนี้ไม่ใช่ความผิดพลาดของผู้จัดทำแผนที่ แต่เป็นข้อจำกัดโดยธรรมชาติของระบบเมอร์เคเตอร์

แม้จะมีข้อจำกัดด้านการแสดงขนาดพื้นที่ แต่แผนที่แบบเมอร์เคเตอร์ก็ยังถูกใช้อย่างแพร่หลายในปัจจุบัน โดยเฉพาะในระบบแผนที่ออนไลน์ เช่น Google Maps ซึ่งใช้รูปแบบที่เรียกว่า Web Mercator เหตุผลสำคัญคือ แผนที่ชนิดนี้ใช้งานง่าย แสดงถนน เส้นทาง และทิศทางได้ชัดเจน เหมาะกับการนำทางในชีวิตประจำวัน มากกว่าการนำเสนอภาพรวมเชิงภูมิศาสตร์ของโลกทั้งใบ

อย่างไรก็ตาม ในเชิงการศึกษาและการทำความเข้าใจโลก แผนที่แบบเมอร์เคเตอร์อาจสร้างภาพลวงตาเกี่ยวกับอำนาจและความสำคัญของพื้นที่บางภูมิภาคได้โดยไม่ตั้งใจ ประเทศในซีกโลกเหนือ เช่น ยุโรป รัสเซีย หรืออเมริกาเหนือ มักดูใหญ่กว่าความเป็นจริง ขณะที่ประเทศใกล้เส้นศูนย์สูตร เช่น แอฟริกา หรือเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ กลับดูเล็กลง ปั

ปัจจุบันจึงมีการพัฒนาแผนที่รูปแบบอื่น เช่น Peters Projection, Robinson Projection หรือ Winkel Tripel เพื่อพยายามลดการบิดเบือนและสะท้อนสัดส่วนพื้นที่ของโลกให้ใกล้เคียงความจริงมากขึ้น

เกาะกรีนแลนด์ทำให้เราเห็นว่า แผนที่ไม่ใช่ภาพความจริงทั้งหมด แต่เป็นเครื่องมือที่ถูกออกแบบมาเพื่อตอบโจทย์บางอย่าง การเข้าใจข้อจำกัดของแผนที่แต่ละประเภท จะช่วยให้เรามองโลกอย่างรอบด้านมากขึ้น และไม่หลงเชื่อภาพที่เห็นเพียงผิวเผินบนแผ่นกระดาษหรือหน้าจอดิจิทัล