หลายคนคงไม่มีใครปฏิเสธว่าโลกของเราเข้าถึง เชื่อมต่อกันง่ายขึ้นด้วยเทคโนโลยีที่ทันสมัย หลายครั้งเราตามไม่ทัน สร้างสังคมให้เป็นสังคมก้มหน้า ที่กล้าวิพากษ์วิจารณ์ทั้งแบบมีตัวตน และไม่มีตัวตน แม้เทคโนโลยีจะเปลี่ยนไปเพียงใด แต่การอิงอาศัยกับธรรมชาติก็ยังคงอยู่ พร้อมกันนั้นโครงสร้างพื้นฐานหลายอย่างก็ยังไม่ได้กระจายลงไปถึงพื้นที่ชนบทที่ห่างไกลจากกรุงเทพมหานคร เป็นเรื่องยากที่เราจะเห็นการร่วมแรงร่วมใจ และโครงสร้างของงานช่างพื้นบ้านที่ทำง่าย ๆ แต่มีความคงทนแข็งแรง เหมาะต่อการสัญจรไปมา โดยใช้เพียงสองมือเท่านั้นในการสร้างขึ้นมา บทความนี้ผมจึงนำเรื่องของการสร้าง “สะพานไม้ชายนา” ที่จะมาถอดวิธีการสร้าง และการวางรูปแบบตามงานช่างอีสานภาพถ่ายโดย ภาณุพงศ์ ธงศรีขอเล่าความทรงจำสักนิดหนึ่งนะครับ สะพานแห่งนี้ที่ผมจะมาบอกเล่าเป็นสะพานข้ามห้วยตาด ของบ้านยางขี้นก อำเภอเขื่องใน จังหวัดอุบลราชธานี ตั้งอยู่บริเวณกลางทุ่ง นับตั้งแต่ผมเกิดมาก็เห็นสะพานแห่งนี้เลย จึงถือว่ามีความเก่าแก่เป็นอย่างมาก เพราะใช้เป็นที่ข้ามสัญจรไปมาระหว่างบ้านยางขี้นก - บ้านรังแร้ง ในอดีตอีกด้วย ปีก่อน (2562) เกิดน้ำท่วมใหญ่ในจังหวัดอุบลราชธานี ทำให้ท้องทุ่งแห่งนี้กลายเป็นท้องทะเลนานนับเดือน กระทั่งสะพานปูนที่อยู่อีกแห่งพังไป แต่โชคดีที่สะพานไม้แห่งนี้ไม่ถูกพัดพา และหักไหลไปตามน้ำท่วม ถือว่าภูมิปัญญาการสร้างสะพานน่าสนใจมากครับภาพถ่ายโดย ภาณุพงศ์ ธงศรีโดยการสร้างสะพานจะมีการเลือกไม้มาเป็น “เสา” และ “คาน” ที่ต้องแช่น้ำครับ ปกติจะใช้ไม้เนื้อแข็ง เช่น ไม้ขะยุง ไม้แดง ไม้ยางนา ไม้ประดู่ ไม้มะค่าโมง หากเนื้อไม้ไม่แข็งพอก็จะไม่สามารถนำมาทำสะพานได้ เพราะไม่มีความคงทน ส่วนไม้ตีพื้นของสะพาน จะใช้ไม้แบบไหนก็ได้ แต่ต้องนำไป “แช่น้ำ” ประมาณ 1 เดือน เป็นภูมิปัญญาโดยแท้ครับ หากคนไม่เข้าใจก็จะไม่รู้วัตถุประสงค์ ผมจึงขออธิบายว่า การนำไม้ไปแช่น้ำจะทำให้แป้งและน้ำตาลในแม้ไม่มี ดังนั้นมอด หรือปลวก ก็จะไม่มากินเนื้อไม้ ทำให้ไม้แข็งแรงทนทานภาพถ่ายโดย ภาณุพงศ์ ธงศรีในกระบวนการต่อไป ก็จะตีคานสะพานเป็นไม้พานยาว โดยส่วนหัวของคานต้องทำเป็นง่าม เมื่อคานเรียบร้อยแล้ว ก็เป็นการตอกตะปู โดยเรียงไม้ท่อนสั้นก่อนเป็นอันดับแรกจนครบ แล้วจึงใช้ตะปูยึดไม้ ต่อจากนั้นจึงใช้แป้นไม้ยาววางพาดทับไม้ฐานสะพานที่ตีไป เพื่อให้ไม้ไม่บิดตัว และเหมาะต่อการเดินทางของรถบรรทุก เช่น รถเกี่ยวข้าว รถหกล้อ เพิ่มความแข็งแรงของสะพาน เพียงเท่านี้สะพานก็เสร็จเรียบร้อยครับภาพถ่ายโดย ภาณุพงศ์ ธงศรีบางคนอาจจะคิดว่า “ก็แค่เรื่องง่าย ๆ” แต่ถ้าท่านได้มาลองทำ และนั่งฟังช่างที่ทำจะเห็นว่ามีองค์ความรู้หลายเรื่องเลยนะครับ ทั้งการเลือกไม้ การดัดไม้ และการป้องกันปลวก ดังนั้นภูมิความรู้เรื่องนี้ จึงเหมาะสมที่ต้องเผยแพร่ และบันทึกไว้ ก่อนที่จะหายไปกับกาลเวลาภาพถ่ายหน้าปกโดย ภาณุพงศ์ ธงศรี