ญี่ปุ่นเตรียมปลูกถ่ายไตหมู ให้ทารกในครรภ์ ประเทศไทยร่วมโครงการด้วย

ทีมนักวิจัย นักวิจัยจากคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยจิเคอิ (Jikei University School of Medicine) กรุงโตเกียว  ประเทศญี่ปุ่น กำลังเตรียม “ปลูกถ่ายไตจากหมูเข้าสู่ทารกในครรภ์” (Fetal Xenotransplantation) ที่ป่วยเป็นโรคไตรุนแรงตั้งแต่อยู่ในครรภ์มารดา หากโครงการเดินหน้าได้ตามแผน จะถือเป็นการปลูกถ่ายอวัยวะจากสัตว์สู่ทารกในครรภ์มนุษย์ครั้งแรกของโลก และอาจเปลี่ยนแนวทางการรักษาโรคไตแต่กำเนิดในอนาคตอีกด้วย

เป้าหมายคือช่วยทารกที่ป่วยด้วย Potter Sequence

การทดลองครั้งนี้มุ่งมั่นที่จะช่วยทารกในครรภ์ที่ป่วยด้วยภาวะ Potter Sequence หรืออาการที่เกิดจากไตไม่สามารถพัฒนาได้ตามปกติ หรือไม่สามารถสร้างปัสสาวะได้เพียงพอ ส่งผลให้น้ำคร่ำลดลงอย่างมาก เนื่องจากปัสสาวะของทารกเป็นองค์ประกอบสำคัญของน้ำคร่ำในช่วงครึ่งหลังของการตั้งครรภ์

เมื่อน้ำคร่ำมีปริมาณต่ำ ปอดของทารกจะไม่สามารถพัฒนาได้สมบูรณ์ เกิดภาวะภาวะปอดเจริญไม่สมบูรณ์ (Pulmonary Hypoplasia) ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เด็กจำนวนมากเสียชีวิตตั้งแต่แรกคลอด แม้ว่าจะสามารถรักษาปัญหาเกี่ยวกับไตได้ในภายหลังก็ตาม

นักวิจัยจึงเสนอแนวคิดในการปลูกถ่ายไตจากหมูให้กับทารกตั้งแต่อยู่ในครรภ์ เพื่อให้ไตดังกล่าวช่วยผลิตปัสสาวะ รักษาระดับน้ำคร่ำให้เพียงพอ และเปิดโอกาสให้ปอดสามารถเจริญเติบโตได้จนถึงวันคลอด

ทั้งนี้ ไตหมูจะทำหน้าที่เพียงชั่วคราวระหว่างที่ทารกยังอยู่ในครรภ์และช่วงแรกหลังคลอดเท่านั้น  เพื่อให้เด็กมีชีวิตรอดจนร่างกายแข็งแรงพอสำหรับการรักษาภายหลัง เช่น การฟอกไต หรือการปลูกถ่ายไตจากมนุษย์ในอนาคต

กล่าวอีกนัยหนึ่ง ไตหมูไม่ได้ถูกออกแบบให้เป็นอวัยวะถาวร แต่เป็นสะพานเชื่อมที่ช่วยให้ผู้ป่วยผ่านช่วงเวลาวิกฤตซึ่งในปัจจุบันยังแทบไม่มีทางเลือกในการรักษาที่มีประสิทธิภาพ

นอกจากนี้ นักวิจัยยังมองว่า หากเทคโนโลยีมีความปลอดภัยเพียงพอ ในอนาคตอาจประยุกต์ใช้กับผู้สูงอายุที่เป็นโรคไตวายระยะสุดท้าย ซึ่งไม่สามารถเข้ารับการฟอกไตได้อีก เพื่อเป็นการรักษาแบบประคับประคองต่อไป

เหตุผลที่ต้องเป็นหมู เพราะหมูได้รับการยอมรับจากนักวิทยาศาสตร์ทั่วโลกว่าเป็นสัตว์ที่มีศักยภาพสูงที่สุดสำหรับการปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์ เนื่องจากอวัยวะมีขนาดและโครงสร้างใกล้เคียงกับมนุษย์ สามารถเพาะเลี้ยงได้ในปริมาณมาก และปัจจุบันสามารถดัดแปลงพันธุกรรมเพื่อลดการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา หลายประเทศได้ทดลองปลูกถ่ายหัวใจและไตจากหมูดัดแปลงพันธุกรรมให้กับผู้ป่วยมนุษย์แล้ว แม้ว่าจะยังอยู่ในช่วงพัฒนา แต่ผลลัพธ์หลายกรณีถือเป็นก้าวสำคัญของวงการแพทย์ และช่วยสร้างความหวังในการแก้ปัญหาการขาดแคลนอวัยวะบริจาคทั่วโลก

ผ่านการอนุมัติแล้ว เตรียมทดลองเร็วที่สุดในปี 2027

ศาสตราจารย์ ทาคาชิ โยโกะ (Takashi Yokoo) หนึ่งในหัวหน้าทีมวิจัย เปิดเผยว่า แผนการทดลองทางคลินิกได้รับการอนุมัติจากคณะกรรมการเฉพาะทางของมหาวิทยาลัยจิเคอิเป็นที่เรียบร้อยแล้ว ขณะนี้ทีมงานกำลังรวบรวมข้อมูลด้านความปลอดภัย ประสิทธิภาพ และการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนเริ่มการทดลองจริง โดยตั้งเป้าหมายว่าจะสามารถเริ่มการทดลองได้เร็วที่สุดภายในปี 2027

โครงการนี้ยังเป็นความร่วมมือระดับนานาชาติระหว่างญี่ปุ่น ประเทศไทย และเยอรมนี โดยในส่วนของประเทศไทย คณะแพทยศาสตร์มหาวิทยาลัยจิเคอิ ได้ลงนามความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งเมื่อเดือนเมษายนที่ผ่านมา เพื่อดำเนินงานวิจัยภายใต้ระบบกฎหมายและกระบวนการพิจารณาด้านจริยธรรมของไทย หลังญี่ปุ่นยังมีข้อจำกัดด้านจริยธรรมเกี่ยวกับการใช้อวัยวะจากทารกในครรภ์ที่ถูกยุติการตั้งครรภ์ ซึ่งเดิมทีมวิจัยตั้งใจใช้เป็นข้อมูลอ้างอิงในการศึกษาความปลอดภัยก่อนเข้าสู่การปลูกถ่ายอวัยวะจากหมู

ขณะเดียวกัน ทีมวิจัยยังร่วมมือกับมหาวิทยาลัยในเยอรมนี เพื่อนำเข้าไตจากหมูที่ผ่านการดัดแปลงพันธุกรรม ซึ่งได้รับการออกแบบให้ลดโอกาสเกิดการปฏิเสธอวัยวะของระบบภูมิคุ้มกันมนุษย์ ซึ่งถือเป็นอุปสรรคสำคัญที่สุดของการปลูกถ่ายอวัยวะข้ามสายพันธุ์