วิกฤตพลังงานไทยยังไม่จบ “น้ำมัน” โลกผันผวน กองทุนน้ำมันติดลบกว่าแสนล้าน

แม้ราคาน้ำมันโลกเริ่มปรับลดลงจากระดับสูงในช่วงปลายเดือนตุลาคม 2569 แต่ไม่ได้หมายความว่าวิกฤตพลังงานจะคลี่คลาย เพราะสถานการณ์ความขัดแย้งในตะวันออกกลางยังมีความไม่แน่นอน โดยเฉพาะความเสี่ยงต่อการขนส่งน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางพลังงานสำคัญของโลก

ประเทศไทยพยายามลดความเสี่ยงด้วยการกระจายแหล่งนำเข้าน้ำมันดิบและก๊าซธรรมชาติไปยังประเทศอื่นมากขึ้น แต่ต้นทุนพลังงานยังอยู่ในระดับสูง ขณะที่กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงมีฐานะติดลบกว่า 100,000 ล้านบาท ทำให้ความสามารถในการพยุงราคาพลังงานในประเทศกลายเป็นประเด็นที่ต้องจับตา

ราคาน้ำมันโลกผันผวน Brent จาก 115 ดอลลาร์ ลดต่ำกว่า 100 ดอลลาร์

วิกฤตพลังงานโลกยังเป็นหนึ่งในความเสี่ยงสำคัญต่อเศรษฐกิจปี 2569 โดยเฉพาะความขัดแย้งในตะวันออกกลางที่ยืดเยื้อมาตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ และกระทบความเชื่อมั่นต่อการขนส่งพลังงานผ่านช่องแคบฮอร์มุซ

ความเสี่ยงสำคัญไม่ได้อยู่ที่ปริมาณการผลิตน้ำมันเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงความสามารถในการขนส่งน้ำมันออกสู่ตลาดโลก หากเส้นทางเดินเรือหรือโครงสร้างพื้นฐานด้านพลังงานได้รับผลกระทบ ก็อาจทำให้ต้นทุนการขนส่งและราคาน้ำมันเพิ่มขึ้น

ศูนย์วิจัยกสิกรไทย รายงานว่า ราคาน้ำมันดิบเบรนท์ (Brent) ในช่วงปลายเดือนตุลาคม 2569 ปรับขึ้นไปแตะประมาณ 115 ดอลลาร์สหรัฐต่อบาร์เรล จากความกังวลเรื่องอุปทานพลังงานในตะวันออกกลาง

อย่างไรก็ตาม เมื่อเข้าสู่ต้นเดือนพฤศจิกายน ราคาน้ำมันกลับปรับลดลงมาต่ำกว่า 100 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล หลังตลาดเริ่มคาดหวังว่าผลการเลือกตั้งกลางเทอมสหรัฐฯ อาจเพิ่มแรงกดดันให้เกิดการเจรจาลดความขัดแย้งกับอิหร่าน

แม้ราคาน้ำมันจะลดลงในระยะสั้น แต่ศูนย์วิจัยกสิกรไทยประเมินว่า ราคาน้ำมันดิบเบรนท์เฉลี่ยทั้งปี 2569 อาจอยู่ที่ 92–93 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล เนื่องจากความเสี่ยงด้านพลังงานมีแนวโน้มยืดเยื้อกว่าที่คาด

ความผันผวนดังกล่าวส่งผลโดยตรงต่อธุรกิจขนส่ง สายการบิน และโรงงานอุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานสูง เพราะแม้ราคาน้ำมันในตลาดโลกจะลดลง แต่ต้นทุนจากการจัดซื้อ สัญญาขนส่ง และราคาพลังงานที่ซื้อไว้ก่อนหน้าอาจไม่ได้ลดลงทันที

ผู้ประกอบการจึงยังต้องเผชิญความไม่แน่นอนด้านต้นทุน และต้องวางแผนรับมือความผันผวนของราคาพลังงานอย่างต่อเนื่อง

ไทยลดพึ่งพาน้ำมัน 3 ประเทศหลัก กระจายแหล่งนำเข้านอกตะวันออกกลาง

วิกฤตพลังงานทำให้หลายประเทศต้องทบทวนความมั่นคงในการจัดหาน้ำมัน โดยเฉพาะการลดการพึ่งพาแหล่งนำเข้าที่มีความเสี่ยงจากสงครามหรือการปิดกั้นเส้นทางขนส่ง

สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า (สนค.) กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยข้อมูลวันที่ 8 พฤศจิกายน 2569 ว่า ไทยกำลังปรับโครงสร้างการนำเข้าน้ำมันดิบ เพื่อกระจายความเสี่ยงจากสถานการณ์ในตะวันออกกลาง

ก่อนเกิดวิกฤต ไทยพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันดิบจาก 3 ประเทศหลัก ได้แก่ สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ซาอุดีอาระเบีย และสหรัฐอเมริกา โดยมีสัดส่วนรวมกัน 74.4% ของมูลค่าการนำเข้าน้ำมันดิบทั้งหมด ในช่วงเดือนมกราคมถึงกุมภาพันธ์ 2569

แต่หลังเกิดวิกฤต สัดส่วนการนำเข้าจากทั้ง 3 ประเทศลดลงเหลือ 54.7% ในช่วงเดือนมีนาคมถึงกันยายน 2569 หรือลดลง 19.7 จุดเปอร์เซ็นต์

ขณะเดียวกัน ไทยเพิ่มการนำเข้าน้ำมันดิบจากประเทศอื่น โดยเฉพาะแองโกลา บราซิล และอาร์เจนตินา

การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวสะท้อนว่า ประเทศผู้ส่งออกน้ำมันนอกตะวันออกกลางเริ่มมีบทบาทมากขึ้นในการจัดหาพลังงานให้ไทย

ข้อดีของการกระจายแหล่งนำเข้าคือช่วยลดความเสี่ยง หากประเทศต้นทางหรือเส้นทางเดินเรือแห่งใดแห่งหนึ่งเกิดปัญหา ไทยยังมีโอกาสจัดหาน้ำมันจากแหล่งอื่นทดแทน

อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนแหล่งนำเข้าไม่ได้หมายความว่าจะทำให้ต้นทุนพลังงานลดลง เพราะยังต้องพิจารณาราคาน้ำมัน ระยะทางขนส่ง และเงื่อนไขการซื้อขายด้วย

สหรัฐฯ ขึ้นแท่นแหล่งนำเข้าก๊าซอันดับ 1 ของไทย แต่ต้นทุนยังสูง

นอกจากน้ำมันดิบ ประเทศไทยยังต้องนำเข้าก๊าซธรรมชาติ ซึ่งเป็นเชื้อเพลิงสำคัญสำหรับการผลิตไฟฟ้าและภาคอุตสาหกรรม

ความไม่แน่นอนของช่องแคบฮอร์มุซทำให้ไทยต้องปรับแหล่งจัดหาก๊าซ โดยเฉพาะการลดความเสี่ยงจากการขนส่งก๊าซออกจากกาตาร์ ซึ่งเคยเป็นหนึ่งในแหล่งนำเข้าหลัก

ข้อมูล สนค. ระบุว่า หลังเกิดวิกฤตพลังงาน สหรัฐอเมริกาก้าวขึ้นมาเป็นแหล่งนำเข้าก๊าซธรรมชาติอันดับ 1 ของไทย ในช่วงเดือนมีนาคมถึงกันยายน 2569

สัดส่วนมูลค่าการนำเข้าก๊าซธรรมชาติจากประเทศหลักมีดังนี้

เมื่อเทียบกับช่วงก่อนวิกฤต ซึ่งไทยนำเข้าจากกาตาร์ เมียนมา และออสเตรเลียรวมกัน 57.3% พบว่า การกระจุกตัวของแหล่งนำเข้าหลักยังอยู่ในระดับใกล้เคียงเดิม

นั่นหมายความว่า แม้ไทยสามารถเปลี่ยนประเทศผู้ขายก๊าซรายใหญ่ได้ แต่ยังไม่ได้ลดความเสี่ยงจากการพึ่งพาผู้ส่งออกหลักเพียงไม่กี่ประเทศอย่างมีนัยสำคัญ

ที่สำคัญ การเปลี่ยนแหล่งนำเข้าอาจช่วยให้มีพลังงานใช้อย่างต่อเนื่อง แต่ไม่ได้รับประกันว่าจะซื้อได้ในราคาถูกลง เพราะต้นทุนยังขึ้นอยู่กับราคาตลาดโลก ระยะทางขนส่ง อัตราแลกเปลี่ยน และสัญญาซื้อขาย

ต้นทุนพลังงานไทยยังแพง ดัชนีราคานำเข้าเชื้อเพลิงพุ่ง 45.7%

แม้ไทยจะกระจายแหล่งนำเข้าพลังงานมากขึ้น แต่ต้นทุนเชื้อเพลิงยังเป็นแรงกดดันสำคัญต่อเศรษฐกิจ

ข้อมูล สนค. พบว่า ดัชนีราคานำเข้าเชื้อเพลิงเดือนกันยายน 2569 เพิ่มขึ้น 45.7% เมื่อเทียบกับเดือนเดียวกันของปีก่อน จากแรงกดดันด้านราคาน้ำมันดิบและน้ำมันสำเร็จรูปในตลาดโลก

ขณะที่ดัชนีราคาผู้ผลิตเดือนตุลาคม 2569 เพิ่มขึ้น 10.2% จากช่วงเดียวกันของปีก่อน สะท้อนต้นทุนการผลิตที่สูงขึ้นในระบบเศรษฐกิจ

ผลกระทบเกิดขึ้นกับหลายภาคธุรกิจ โดยเฉพาะโรงงานอุตสาหกรรม ระบบขนส่ง และผู้ประกอบการที่ต้องใช้พลังงานเป็นต้นทุนหลัก

หากธุรกิจปรับราคาขายขึ้นตามต้นทุน ผู้บริโภคอาจต้องรับภาระค่าครองชีพที่เพิ่มขึ้น แต่หากไม่สามารถปรับราคาได้ ผู้ประกอบการก็อาจต้องยอมรับกำไรที่ลดลง

ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมมีความเปราะบางมากกว่า เพราะมีเงินทุนจำกัดและอำนาจต่อรองด้านราคาน้อยกว่าบริษัทขนาดใหญ่

ในทางกลับกัน ธุรกิจที่สามารถลดการใช้พลังงาน เพิ่มประสิทธิภาพการผลิต และบริหารต้นทุนจัดซื้อได้ดี ย่อมมีโอกาสรักษาความสามารถในการแข่งขันได้มากกว่า

ความมั่นคงทางพลังงานของไทยจึงไม่ได้หมายถึงการมีน้ำมันหรือก๊าซเพียงพอเท่านั้น แต่ต้องสามารถจัดหาพลังงานในต้นทุนที่ภาคธุรกิจและประชาชนรับได้ด้วย

กองทุนน้ำมันติดลบ 107,000 ล้านบาท เสี่ยงเพิ่มเป็น 130,000 ล้าน

อีกหนึ่งปัญหาสำคัญของวิกฤตพลังงานไทยคือภาระของกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง ซึ่งรัฐบาลใช้เป็นเครื่องมือช่วยลดความผันผวนของราคาพลังงานในประเทศ

ที่ผ่านมา กองทุนน้ำมันมีบทบาทช่วยพยุงราคาขายปลีก ไม่ให้ปรับเพิ่มขึ้นอย่างรุนแรงตามราคาตลาดโลก แต่เมื่อราคาน้ำมันสูงต่อเนื่อง ภาระอุดหนุนก็เพิ่มขึ้นตามไปด้วย

ศูนย์วิจัยกสิกรไทยประเมินว่า ณ วันที่ 1 พฤศจิกายน 2569 กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงมีฐานะติดลบประมาณ 107,000 ล้านบาท

ขณะเดียวกัน กองทุนยังมีภาระอุดหนุนราคาพลังงานประมาณ 250–300 ล้านบาทต่อวัน

หากยังต้องอุดหนุนต่อเนื่องในระดับเดิม ศูนย์วิจัยกสิกรไทยคาดว่า ฐานะกองทุนอาจติดลบเพิ่มขึ้นเป็น 130,000 ล้านบาทภายในไตรมาสแรกปี 2570 ซึ่งเป็นระดับใกล้เคียงกับช่วงวิกฤตพลังงานปี 2565

ภาระดังกล่าวทำให้เกิดคำถามว่า รัฐบาลจะสามารถพยุงราคาน้ำมันในประเทศได้นานเพียงใด หากราคาพลังงานโลกยังอยู่ในระดับสูง

รัฐบาลจะพยุงราคาน้ำมันต่อไหวหรือไม่ ธุรกิจไทยต้องรับมืออย่างไร

หากต้นทุนพลังงานยังสูงต่อเนื่อง รัฐบาลอาจต้องพิจารณาทางเลือกในการบริหารราคาน้ำมันและฐานะกองทุนอย่างรอบคอบ

การอุดหนุนราคาต่อไปช่วยลดผลกระทบต่อประชาชนในระยะสั้น แต่ทำให้ภาระกองทุนเพิ่มขึ้น ขณะที่การทยอยลดการอุดหนุนอาจทำให้ราคาขายปลีกน้ำมันปรับสูงขึ้น

ส่วนการลดภาษีน้ำมันอาจช่วยลดภาระผู้บริโภค แต่ก็ส่งผลต่อรายได้ของรัฐ ขณะที่การขอให้ภาคเอกชนช่วยแบกรับต้นทุนอาจเพิ่มแรงกดดันต่อธุรกิจ

กลุ่มที่มีความเสี่ยงได้รับผลกระทบมาก ได้แก่ ธุรกิจขนส่ง โลจิสติกส์ สายการบิน และโรงงานอุตสาหกรรมที่ใช้พลังงานสูง

โดยเฉพาะผู้ประกอบการรายเล็กที่มีเงินทุนจำกัด หากราคาพลังงานเพิ่มขึ้น แต่ไม่สามารถปรับราคาสินค้าหรือบริการได้ทัน อาจทำให้กำไรและสภาพคล่องลดลง

ผู้ประกอบการจึงควรเตรียมแผนบริหารต้นทุนพลังงาน ทั้งการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้เชื้อเพลิง ปรับระบบขนส่ง ลดการสูญเสียพลังงานในกระบวนการผลิต และพิจารณาทางเลือกด้านพลังงานที่เหมาะสมกับธุรกิจ

วิกฤตพลังงานไทยยังไม่จบ แม้ราคาน้ำมันโลกเริ่มลดลง

การที่ราคาน้ำมันโลกปรับลดลงจากระดับสูง ไม่ได้หมายความว่าต้นทุนพลังงานไทยจะลดลงทันที เพราะยังมีความเสี่ยงจากความขัดแย้งในตะวันออกกลาง ต้นทุนการนำเข้า และภาระกองทุนน้ำมันที่สะสมอยู่

แม้ประเทศไทยจะกระจายแหล่งนำเข้าน้ำมันและก๊าซธรรมชาติมากขึ้น แต่ยังต้องเผชิญความผันผวนของราคาตลาดโลก รวมถึงต้นทุนการขนส่งและอัตราแลกเปลี่ยน

หากราคาพลังงานยังสูงต่อเนื่อง ผลกระทบอาจส่งผ่านไปยังต้นทุนสินค้า เงินเฟ้อ และกำลังซื้อของประชาชน ขณะที่ภาคธุรกิจต้องเร่งปรับตัวเพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขัน

โจทย์สำคัญของไทยจึงไม่ใช่เพียงการหาแหล่งนำเข้าพลังงานใหม่ แต่ต้องลดความเสี่ยงด้านต้นทุน ควบคู่กับการบริหารกองทุนน้ำมันให้มีเสถียรภาพ เพราะการมีพลังงานใช้อย่างเพียงพออาจไม่ใช่คำตอบ หากประชาชนและธุรกิจยังต้องแบกรับราคาที่สูงต่อเนื่อง