ศาลยกฟ้องคดีประชามติ วางเพดานคุ้มครองสิทธิเลือกตั้งล่วงหน้า

คำพิพากษาศาลปกครองกลางที่ยกฟ้องคดีประชาชนซึ่งพลาดการลงทะเบียนออกเสียงประชามตินอกเขตจากปัญหาระบบและกรอบเวลาที่จำกัด ไม่ได้ส่งผลให้กติกาการเลือกตั้งล่วงหน้าเปลี่ยนแปลงในทันที แต่กำลังสร้างบรรทัดฐานใหม่ต่อการตีความ “การคุ้มครองสิทธิเลือกตั้ง” ภายใต้กระบวนการที่รัฐออกแบบเอง

ศาลเห็นว่าการกำหนดช่วงเวลาลงทะเบียน พร้อมเปิดหลายช่องทาง ทั้งระบบออนไลน์ สำนักงานเขต และไปรษณีย์ เป็นการใช้อำนาจเชิงนโยบายของคณะกรรมการการเลือกตั้งที่อยู่ในกรอบกฎหมาย หากดำเนินการครบถ้วนตามระเบียบ แม้ในทางปฏิบัติจะเกิดปัญหาระบบล่มหรือการสื่อสารไม่ทั่วถึง ก็ยังไม่ถือเป็นการกระทำที่ไม่ชอบด้วยกฎหมาย

ผลของคำวินิจฉัยดังกล่าวทำให้รูปแบบการจัดการเลือกตั้งล่วงหน้าแบบ “หน้าต่างเวลาจำกัดและพึ่งพาระบบดิจิทัลสูง” มีแนวโน้มถูกใช้ต่อไป โดย กกต.สามารถอ้างคำพิพากษานี้เป็นหลักฐานว่าแนวทางดังกล่าวได้รับการรับรองจากศาลแล้ว

ในอีกด้านหนึ่ง ผู้ที่แสดงเจตจำนงทางการเมืองด้วยการลงทะเบียนเลือกตั้งล่วงหน้า แต่ไม่สามารถใช้สิทธิประชามติได้ กลับไม่ได้รับการเยียวยา แม้ผลกระทบจะขยายวงกว้างถึงหลายแสนคน กรณีนี้จึงกลายเป็นสัญญาณว่าภาระการป้องกันความเสี่ยงกำลังถูกผลักไปอยู่ที่ประชาชนมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการรีบดำเนินการล่วงหน้า หรือการใช้หลายช่องทางพร้อมกัน โดยไม่อาจคาดหวังว่าศาลจะเข้ามาคุ้มครองเมื่อเกิดปัญหาเชิงระบบในช่วงโค้งสุดท้าย

สำหรับ กกต. แม้คำพิพากษาจะช่วยยืนยันว่าการดำเนินการที่ผ่านมาไม่ขัดต่อกฎหมาย แต่แรงกดดันจากสังคมยังคงอยู่ โดยเฉพาะเมื่อปัญหาเลือกตั้งล่วงหน้าถูกตั้งคำถามซ้ำในหลายครั้ง ทั้งเรื่องระบบไอที การสื่อสาร และความสับสนในหน่วยเลือกตั้ง ซึ่งอาจบีบให้ต้องปรับปรุงเชิงเทคนิคและการประชาสัมพันธ์ แม้ไม่ถูกบังคับโดยคำสั่งศาลโดยตรง

ในระยะยาว คำพิพากษานี้ยังถูกจับตาว่าจะกลายเป็นฐานอ้างสำหรับการจัดการเลือกตั้งและประชามติในวันเดียวกันภายใต้กติกาเดิม ขณะเดียวกัน ฝ่ายที่เรียกร้องการปฏิรูปกติกาเลือกตั้งล่วงหน้าอาจใช้คดีนี้เป็นตัวอย่างว่า ระบบปัจจุบันยังทิ้งประชาชนจำนวนมากไว้นอกกระบวนการ และการต่อสู้เรื่องสิทธิอาจต้องย้ายจากศาลไปสู่การแก้กฎหมายและการออกแบบระบบของรัฐเอง