ทำไมเชียงใหม่ ถึงถูกเรียก “แอ่งกระทะ” กักฝุ่นพิษสูงอันดับ 1 โลก

ทำไมเชียงใหม่ ถึงถูกเรียกว่า เป็นแอ่งกระทะกักฝุ่นพิษ หนึ่งในปัจจัย คุณภาพอากาศยอดแย่ ครองแชมป์อันดับ 1 เมืองใหญ่ที่มีมลพิษมากที่สุดของโลกหลายวันติดต่อกัน  

เรียกได้ว่า เป็นปัญหาซ้ำซากที่แก้ไม่ตก ไม่ว่าจะผ่านมากี่ปี กับฝุ่น PM 2.5 ที่พุ่งสูงต่อเนื่อง และตอนนี้ เข้าขั้นวิกฤตในภาคเหนือ โดยเฉพาะจังหวัดเชียงใหม่ ที่ดัชนีคุณภาพอากาศแตะ 239 สูงเป็นอันดับ 1 ของโลก

สาเหตุที่ทำให้เชียงใหม่ กลายเป็นเมืองที่มีค่าฝุ่นพิษติดอันดับโลก นอกเหนือจากการเผาป่า และเผาพื้นที่การเกษตรทั้งในภาคเหนือ และเพื่อนบ้าน 

ส่วนหนึ่งก็เป็นเพราะภูมิศาสตร์ที่ตั้งของจังหวัด มีลักษณะเป็น “แอ่งกระทะ” ทำให้ฝุ่น PM 2.5 หนาแน่น และระบายออกได้ยาก

ภูมิประเทศที่เป็นแอ่งกระทะ มีภูเขาล้อมรอบ ทำหน้าที่เหมือนกำแพงธรรมชาติกั้นไม่ให้ลมพัดพาฝุ่นออกไปได้ และสะสมเพิ่มขึ้นในชั้นบรรยากาศอย่างต่อเนื่อง  

เมื่อรวมกับปรากฏการณ์อุณหภูมิผกผันที่อากาศเย็นจะกดทับอากาศร้อนไว้ด้านล่าง ทำให้ฝุ่นละอองและควันไฟจากการเผาป่าหรือการเกษตรถูกกักขังอยู่ระดับพื้นดินที่เราหายใจเข้าไป

ซ้ำร้าย ช่วงนี้ เป็นช่วงที่ลมมรสุมกำลังเปลี่ยนทิศ ลมจากทิศใต้และตะวันตกเฉียงใต้เริ่มพัดขึ้นมา แต่ไม่มีกำลังแรงพอ ทำให้สภาพอากาศโดยรวมค่อนข้างนิ่ง 

การฟุ้งกระจายของฝุ่นทั้งในแนวดิ่งและแนวราบจึงเกิดขึ้นได้ยาก ส่งผลให้ฝุ่น PM2.5 ถูกกักขังอยู่ในพื้นที่เมืองเป็นเวลานาน หรือเรียกว่า “ฝาชีครอบ”

นอกจากนี้ ยังเป็นช่วงที่อากาศร้อนจัด และมีความชื้นสัมพัทธ์ต่ำ ทำให้เกิดไฟป่าได้ง่าย ก็ยิ่งก่อให้เกิดฝุ่นสะสมมากเพิ่มขึ้นไปอีก

แม้รัฐบาลจะยกระดับปัญหาฝุ่นเป็นวาระแห่งชาติ แต่ในทางปฏิบัติยังมีข้อจำกัด ทั้งการควบคุมการเผาที่ยังไม่ทั่วถึงจากแรงจูงใจและงบประมาณที่ไม่เพียงพอ

ขณะเดียวกัน ผู้ว่าฯ ยังไม่มีอำนาจสั่งการแบบเบ็ดเสร็จ อีกทั้งการป้องกันไฟป่าบนพื้นที่เข้าถึงยากจำเป็นต้องพึ่งความร่วมมือจากชุมชน 

ส่งผลให้การแก้ปัญหายังต้องอาศัยทั้งมาตรการจูงใจ การกระจายอำนาจ และการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจังควบคู่กัน