รู้จัก TH-AI Passport นโยบาย DE ที่ชู AI Literacy ให้คนในประเทศ เทียบกับบริบทโลก

การเข้าถึงและการตระหนักรู้ด้านปัญญาประดิษฐ์ (AI Literacy) ในสังคมกลายเป็นประเด็นสำคัญในระดับนานาชาติ เนื่องจากเครื่องมือ AI ขั้นสูง เช่น การวิเคราะห์ข้อมูล หรือการพัฒนาต้นแบบชิ้นงานสร้างสรรค์ต่าง ๆ ทั้งภาพ เสียง วิดีโอ หรือแม้แต่ต้นแบบซอฟต์แวร์ (Vibe coding) ต่างเป็นเครื่องมือที่สำคัญต่อการศึกษา และพัฒนาธุรกิจ รวมถึงยกระดับการทำงานของประชาชนทั่วไป

ในขณะเดียวกัน ภาครัฐก็ต้องมีหน้าที่รับผิดชอบการเข้าถึงเทคโนโลยีของประชาชนให้ดีขึ้น รวมถึงผู้พัฒนาเองก็ต้องการลูกค้าจากทั่วโลกทั้งเพื่อหารายได้ รวมถึงพัฒนาระบบ AI ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้นจากข้อมูลการใช้งาน นำไปสู่ภาพใหญ่ของโครงการระดับนานาชาติที่พยายามมุ่งเน้นให้คนเข้าถึง AI ขั้นสูงมากขึ้นในปัจจุบัน

ทำไม AI ต้องเสียเงินใช้บริการ ?

ปฏิเสธไม่ได้ว่า การสร้างโมเดลปัญญาประดิษฐ์ (AI) จะมีต้นทุน ทั้งพลังการประมวลผล (Hardware) พลังงานและทรัพยากรที่ใช้กับ Data Center ไปจนถึงค่าจ้างนักพัฒนาในการสร้างอัลกอริทึม (Algorithm) เพื่อเข้าถึงข้อมูลมหาศาลบนโลกอินเทอร์เน็ต และกลายเป็นระบบ AI ที่พร้อมสำหรับการทำงานเมื่อได้รับคำสั่ง (Prompt) จากผู้ใช้งาน

ต้นทุนเหล่านี้ คือสิ่งที่ผู้ให้บริการ AI ทั่วโลกต้องแบกรับไว้อย่างมหาศาล ยิ่งเก่งมาก ยิ่งต้นใช้ต้นทุนเพื่อฝึกฝนอย่างมาก และเพื่อให้เกิดการพัฒนา ผู้พัฒนาระบบ AI จึงจำเป็นต้องหาโมเดลธุรกิจที่ดึงดูดให้เกิดผู้ใช้งาน (User) จำนวนมาก เช่น การใช้งานฟรี แต่ติดข้อจำกัดการในการประมวลผล หรือกลุ่มผู้ใช้งานอาชีพ (AI Pro) ที่ได้รับการประมวลผลแบบมีประสิทธิภาพ แต่มีค่าใช้จ่ายแทน

AI ที่ใช้ฟรี และที่ต้องเสียเงิน (Pro) ต่างกันมากแค่ไหน ?

การพัฒนา AI ในปัจจุบันจะมีหลายเวอร์ชัน (Version) ซึ่งรูปแบบการให้บริการในปัจจุบันจะปลดล็อกโมเดลรุ่นล่าสุดซึ่งมีตรรกะ กำลังการประมวลผลที่ดีกว่าให้ใช้งาน และลดทอนประสิทธิภาพสำหรับผู้ใช้งานฟรีเพื่อการใช้งานทั่วไปในชีวิตประจำวัน

ความแตกต่างดังกล่าวจะเห็นได้ชัดเมื่อต้องการการคิดเชิงลึก (Extended Thinking/Reasoning), ค้นหาเว็บ, วิเคราะห์ข้อมูล, สร้างรูปภาพ ส่วนใหญ่เป็นของ Pro เท่านั้น รวมถึงความต่างทั่วไปที่พบได้ อย่างเช่นการจำกัดจำนวนข้อความ/คำสั่งต่อวัน สำหรับผู้ใช้ฟรี ในขณะที่ Pro จะได้โควต้าต่อวันมากกว่า 5-20 เท่า

นอกจากความแตกต่างด้านประสิทธิภาพแล้ว ผู้ใช้ฟรียังโดนกีดกันความเร็ว และถูกลดลำดับความสำคัญในการสั่งงาน โดยช่วงเวลาที่มีผู้ใช้จำนวนมาก ผู้ใช้ Pro จะได้คิวก่อนเป็นหลัก ซึ่งอาจทำให้การทำงานเชิงพาณิชย์หรืองานระดับอาชีพต้องเสียเวลา หรือได้ผลลัพธ์การทำงานที่ไม่แม่นยำ

ในแง่หนึ่ง ศักยภาพของ AI ระหว่างผู้ใช้ฟรีกับผู้ใช้ AI ที่จ่ายค่าบริการรายเดือนที่แตกต่างอย่างมาก กลับมีต้นทุนที่แตกต่างกันโดยเฉลี่ยประมาณเดือนละ 600 - 800 บาท นำไปสู่คำถามว่านี่คือความเหลื่อมล้ำทางโครงสร้างดิจิทัลรูปแบบหนึ่งหรือไม่ หรือเป็นวิถีปกติของการให้บริการในรูปแบบรายเดือน (Subscription) ของยุคปัจจุบัน

AI Literacy - ความฉลาดรู้ทาง AI ที่รัฐต้องจ่ายเพื่อให้เกิดขึ้นจริง ?

อีกหนึ่งโจทย์สำคัญของยุค AI อาจไม่ใช่แค่เรื่อง “ค่าใช้จ่ายในการเข้าถึง” เท่านั้น แต่รวมถึง “AI Literacy” หรือทักษะความเข้าใจในการใช้ AI อย่างถูกต้องและปลอดภัย ที่หลายประเทศเริ่มมองว่าเป็นต้นทุนใหม่ที่ภาครัฐต้องลงทุน

ที่ผ่านมา เริ่มมีความกังวลต่อการใช้ AI ในทางที่ผิด ทั้งการสร้างภาพลามกอนาจาร การใช้ AI สนับสนุนอาชญากรรม ไปจนถึงการฉ้อโกงออนไลน์ ซึ่งกลายเป็นความท้าทายใหม่ของทั้งภาครัฐและบริษัทผู้พัฒนาเทคโนโลยี

หลายประเทศจึงเริ่มดำเนินมาตรการควบคู่กันทั้งในเชิงกำกับดูแล เช่น การติดตาม ตรวจสอบ และบังคับใช้กฎหมาย รวมถึงมาตรการเชิงป้องกัน ผ่ารอบรม พัฒนาหลักสูตร และยกระดับ AI Literacy ให้ประชาชนสามารถใช้งาน AI ได้อย่างเท่าทันและรับผิดชอบมากขึ้น ดังจะเห็นได้จากโครงการต่าง ๆ ที่เริ่มเกิดขึ้นในหลายประเทศทั่วโลก

ตัวอย่างโครงการ AI จากภาครัฐในต่างประเทศ

กระทรวงวิทยาศาสตร์ นวัตกรรม และเทคโนโลยีของสหราชอาณาจักร ได้จัดโครงการฝึกอบรมพื้นฐานด้าน AI ฟรี เพื่อยกระดับทักษะพนักงานในภาคเอกชนและประชากรกว่า 10 ล้านคน มีมูลค่าโครงการกว่า 27 ล้านปอนด์ หรือประมาณ 1,200 ล้านบาท โดยให้บริการบนแพลตฟอร์ม AI Skills Hub ของรัฐบาล

ด้านรัฐบาลของมอลตา โดยองค์กรกำกับดูแลนวัตกรรมดิจิทัลของมอลตา (Malta Digital Innovation Authority: MDIA) ร่วมกับมหาวิทยาลัยมอลตา เปิดตัวโครงการ AI for Everyone เปิดคอร์สสอนใช้ AI แบบออนไลน์ฟรีให้ประชาชน พร้อมมอบสิทธิ์ในการเข้าใช้งาน ChatGPT Plus หรือ Microsoft 365 Personal Copilot ฟรีนาน 1 ปี 

สิงคโปร์เป็นอีกประเทศที่มีการผลักดันโครงการ AI ให้ประชากรในประเทศอย่างชัดเจน โดยมีโครงการสนับสนุนมาตรการทางภาษีให้องค์กรที่ลงทุนด้าน AI และเสริมหลักสูตร AI ใน Skillsfuture แพลตฟอร์มอบรมทักษะของพลเมืองสิงโปร์ที่ รัฐบาลออกแบบ พร้อมให้เครดิตฟรีในแพลตฟอร์มเพื่อลงทะเบียนเรียนหลักสูตรด้าน AI แก่ชาวสิงคโปร์ทุกคน เมื่ออายุครบ 25 ปี อีกทั้งผู้เข้าร่วมบางส่วนยังมีสิทธิ์เข้าถึงเครื่องมือ AI ระดับพรีเมียมฟรีเป็นเวลา 6 เดือน อีกด้วย

คำถามสำคัญ คือภาครัฐของไทยจะยกระดับการใช้งาน AI ภายในประเทศอย่างไร ท่ามกลางการแข่งขันด้านเทคโนโลยีที่เร่งตัวขึ้นทั่วโลก

ตัวอย่างจากหลายประเทศสะท้อนว่า การสร้าง AI Literacy ไม่ได้มีแค่การให้ความรู้ แต่รวมถึงการก้าวข้ามกำแพงของการลดต้นทุนในการเข้าถึงเครื่องมือ AI ขั้นสูง เพื่อให้ประชาชนและภาคธุรกิจสามารถใช้งานได้จริง

ในขณะที่กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) ของไทย ได้นำเสนอนโยบาย TH-AI Passport ซึ่งย้ำว่าเป็นโครงการแรกเริ่ม (Initiative Project) ที่ต้องการให้คนไทยที่ต้องการใช้ AI กับงานจริง เช่น การเรียน ทำงาน หรือพัฒนาทักษะอาชีพ แต่ยังยังมีข้อจำกัดด้านค่าใช้จ่ายรายเดือน สามารถเข้าถึงและทดสอบการใช้งาน AI ในระดับสูง (Pro-level AI) ซึ่งจะช่วยให้ได้ผลลัพธ์ที่ลึกขึ้น ต่อเนื่องขึ้น และนำไปใช้ได้จริงมากขึ้น 

กระทรวงดีอี มองว่า การเริ่มต้นโครงการนี้จะตอบโจทย์การสร้าง AI Literacy รวมถึง AI access ที่พันธกิจหลักของกระทรวงดีอี ในฐานะความพยายามในการลดช่องว่างระหว่างคนที่ “เคยลอง AI” กับคนที่ “ใช้ AI เป็น” และใช้สร้างโอกาสทางเศรษฐกิจได้จริง

จับตาก้าวต่อไปของโครงการ AI Passport ไทย

จากมุมมองต่าง ๆ ของทั้งในและต่างประเทศ จะเห็นได้ว่า รัฐบาลในหลายประเทศมองเห็นศักยภาพการใช้งาน AI ในเชิงโครงสร้างพื้นฐานของประเทศ รวมถึงยังเป็นทักษะแรงงานยุคใหม่ที่พลเมืองของตนต้องเร่งปรับตัวให้ทัน ซึ่งการสร้างโครงการอบรมเสริมทักษะรายบุคคลเป็นหนึ่งในรูปแบบการดำเนินนโยบายที่สำคัญ

ในขณะที่ประเทศไทย มีความพยายามผลักดันโครงการ TH-AI Passport ซึ่งชูจุดเด่นว่าจะช่วยลดกำแพงด้านค่าใช้จ่ายของบริการ AI เพื่อให้คนไทยเข้าใจความแตกต่างทางศักยภาพของ AI ที่ให้บริการฟรีในปัจจุบัน กับ AI Pro ซึ่งเชื่อว่าจะสร้างโอกาสทางการศึกษา สังคม และเศรษฐกิจในฐานะโครงสร้างพื้นฐานเชิงผลิตภาพ (Productivity infrastructure) ใหม่ของประเทศได้จริง

อย่างไรก็ตาม ปัจจุบันโครงการ TH-AI Passport ยังเป็นเพียงภาพกว้างที่ยังไม่เปิดเผยรายละเอียดเพิ่มเติมในปัจจุบัน ซึ่งถ้าหากมีการแถลงข่าวหรือนำเสนอข้อมูลเพิ่มเติม TNN Tech จะนำเสนอให้ทราบในลำดับถัดไป