"กับดักธูซิดิดีส” คืออะไร ? สีจิ้นผิง ยกมาพูดกับ ทรัมป์ บทเรียนจาก "เอเธนส์-สปาร์ตา"

ในช่วงหนึ่งของการกล่าวสุนทรพจน์ต้อนรับและเปิดการประชุมทวิภาคีร่วมกับประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ และคณะผู้แทนจากสหรัฐฯ ประธานาธิบดีสีจิ้นผิง ของจีน ได้กล่าวถึง “กับดักธูซิดิดีส” โดยระบุว่า “โลกได้มาถึงทางแยกครั้งใหม่” จีนและสหรัฐฯ จะสามารถก้าวข้ามสิ่งที่เรียกว่า “กับดักธูซิดิดีส” ประโยคนี้หมายถึงอะไรกันแน่ ?

-“กับดักธูซิดิดีส” คืออะไร

“กับดักธูซิดิดีส” หรือ Thucydides Trap เป็นคำศัพท์ทางด้านรัฐศาสตร์ที่เริ่มถูกนำมาใช้และได้รับความนิยมมากขึ้นจากการที่ “เกรแฮม อัลลิสัน” นักวิชาการชาวอเมริกันจากมหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด นำคำศัพท์นี้มาใช้อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างสหรัฐฯ กับจีน

แต่แท้จริงแล้ว “กับดักธูซิดิดีส” เป็นคำที่มีรากฐานมาตั้งแต่สมัยกรีกโบราณและเป็นแนวคิดนี้อ้างอิงถึง “ธูซิดิดีส” นักประวัติศาสตร์สมัยกรีกโบราณ ผู้บันทึกสงครามระหว่าง “เอเธนส์ และ สปาร์ตา” ซึ่งเป็นสองนครรัฐที่มีอิทธิพลและยิ่งใหญ่ที่สุดในสมัยกรีกโบราณ แต่กลับเกิดความขัดแย้งต่อกันจนกลายเป็นสงครามที่เรียกว่า “สงครามเพโลพอนนีเซียน” เมื่อถูกนำมาใช้ในเชิงคำศัพท์ด้านรัฐศาสตร์จึงใช้อธิบายสถานการณ์ที่ “มหาอำนาจเดิม” เริ่มวิตกต่อการผงาดขึ้นมาของ “มหาอำนาจใหม่” จนนำไปสู่การแข่งขันและท้ายที่สุดอาจเกิดความขัดแย้งและสร้างความหวาดระแวงต่อกัน

กับดักธูซิดิดีส จึงถูกยกระดับให้กลายเป็นเสมือน “กฎ” ทางการเมืองระหว่างประเทศ และกลายเป็นคำย่อของแนวคิดที่ว่า เมื่ออำนาจใหม่ผงาดขึ้น ความหวาดกลัวตอบสนอง และสงครามก็ตามมา ซึ่งแม้แต่อัลลิสันเองก็ไม่เคยกล่าวว่า “กับดัก” นี้หลีกเลี่ยงไม่ได้ แก่นหลักของเขาคือ สงครามที่ “มีแนวโน้มจะเกิดสูง” แต่ไม่ใช่สิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้เมื่อมหาอำนาจใหม่เริ่มท้าทายมหาอำนาจเดิม

ดังนั้น เมื่อคำศัพท์นี้ถูกนำมาพูดโดยผู้นำจีนต่อหน้าผู้นำสหรัฐฯ จึงเป็นการส่งสารว่า สหรัฐฯ ในฐานะมหาอำนาจเดิม ไม่ควรหวาดกลัวการเติบโตของจีนในฐานะมหาอำนาจใหม่ แต่ควรหันมาเป็นหุ้นส่วน “ไม่ใช่คู่แข่งกัน”เพื่อหลีกเลี่ยงชะตากรรมที่ไม่เป็นผลดีต่อทั้งสองฝ่าย ซึ่งในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา รัฐบาลจีนได้นำแนวคิด “กับดักธูซิดิดีส”มาใช้อย่างต่อเนื่อง โดยสีจิ้นผิง เองก็เคยกล่าวถึงแนวคิดดังกล่าวก่อนหน้านี้ในการเรียกร้องให้สหรัฐฯ ร่วมมือกับจีนในหลากหลายด้านด้วย

เว็บไซต์วิเคราะห์ข่าว The Conversation มองว่านักประวัติศาสตร์สมัยกรีกโบราณ ไม่ได้เสนอ “ทฤษฎี” ทางการเมืองระหว่างประเทศแต่เสนอ “คำเตือน” ต่อผู้นำที่ถูกครอบงำด้วยเรื่องเล่าของตนเองจนพาประเทศตกหน้าผา การหลีกเลี่ยงชะตากรรมนั้น จึงต้องอาศัยวิจารณญาณที่ดีกว่าและต้องอาศัยความถ่อมตนพอที่จะตระหนักว่า อนาคตไม่ได้ถูกกำหนดด้วยแรงกดดันเชิงโครงสร้างเพียงอย่างเดียว แต่ถูกกำหนดด้วย “การตัดสินใจของมนุษย์” ด้วยเช่นกัน

อย่างไรก็ตาม The Conversation ขยายความว่าหากอ่านเรื่องราวของธูซิดิดีสอย่างละเอียด จะเห็นว่าสงครามเพโลพอนนีเซียนระหว่าง เอเธนส์ และ สปาร์ตา ไม่ได้เกิดจากการเปลี่ยนแปลงดุลอำนาจเพียงอย่างเดียว แต่มันยังเกี่ยวข้องกับความหยิ่งผยอง การตัดสินใจผิดพลาด และความล้มเหลวของภาวะผู้นำด้วย