ภาพ-คลิป AI ปลอม “สงครามอิหร่าน” ท่วมโลกออนไลน์ ผู้เชี่ยวชาญชี้ เป็นอีกแนวรบของสงคราม

คลิปวิดีโอและภาพปลอมที่ถูกสร้างขึ้นด้วยเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ Artificial Intelligence (AI) กำลังแพร่กระจายอย่างหนักบนสื่อสังคมออนไลน์ ยิ่งในช่วงสัปดาห์แรกๆ ของสงครามอิหร่าน 

เนื้อหาเหล่านี้มีทั้งการแสดงภาพระเบิดขนาดใหญ่ ถนนในเมืองที่ถูกทำลาย ภาพของเด็กนักเรียนหญิงกำลังวิ่งเล่นกันอยู่นอกอาคารเรียน ก่อนที่เครื่องบินขับไล่ของสหรัฐฯ จะยิงขีปนาวุธโจมตี ภาพทหารออกมาเดินประท้วงสงคราม หรือแม้แต่ทหารอเมริกันที่กำลังร้องไห้ ทั้งหมดล้วนแล้วแต่ไม่ใช่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจริงทั้งสิ้น 

หนังสือพิมพ์ เดอะ นิวยอร์ก ไทมส์ ระบุว่า พบภาพและคลิปวิดีโอที่ถูกสร้างด้วย AI มากกว่า 110 ชึ้นภายในช่วงสองสัปดาห์ที่ผ่านมาที่เกี่ยวข้องกับสงครามในตะวันออกกลาง โดยเนื้อหาปลอมเหล่านี้ครอบคลุมแทบทุกแง่มุมของการสู้รบ ไม่ว่าจะเป็นภาพชาวอิสราเอลร้องไห้ด้วยความหวาดกลัวขณะเกิดแรงระเบิดในเทล อาวีฟ ภาพชาวอิหร่านกำลังไว้อาลัยต่อผู้เสียชีวิต หรือภาพเรือรบสหรัฐฯ ถูกยิงถล่มด้วยขีปนาวุธและตอร์ปิโด 

โดยเนื้อหาเหล่านี้ถูกเปิดดูหลายล้านครั้งบนแพลตฟอร์มอย่าง X, TikTok และ Facebook รวมถึงยังถูกส่งต่ออีกเป็นจำนวนมากในแอปพลิเคชันส่งข้อความแบบส่วนตัวที่ได้รับความนิยมในแต่ละภูมิภาคทั่วโลก 

เดอะ นิวยอร์ก ไทมส์ ระบุว่า ได้ตรวจสอบเนื้อหาที่ถูกสร้างด้วย AI อย่างการสังเกตสัญญาณที่สามารถตรวจสอบได้ด้วยตา ไม่ว่าจะเป็น ตัวอาคารที่ไม่มีอยู่จริง ตัวอักษรที่ผิดเพี้ยน รวมถึงพฤติกรรม หรือการเคลื่อนไหวที่ไม่สมจริง ตลอดจนการตรวจสอบลายน้ำดิจิทัลที่ฝังอยู่ในไฟล์ นอกจากนี้ ก็ยังใช้เครื่องมือตรวจจับ AI หลากหลายประเภท และยังมีการเปรียบเทียบกับรายงานข่าวต่างๆ จากสำนักข่าวอื่นๆ ด้วย 

รองศาสตราจารย์ด้านการวิเคราะห์สื่อ มาร์ก โอเวน โจนส์ จากมหาวิทยาลัย นอร์ธ เวสเทิร์น ในกาตาร์ ระบุว่า คลื่นลูกใหม่ของเครื่องมือที่ชื่อว่า AI ซับซ้อนมากขึ้น ทำให้แทบทุกคนบนโลกใบนี้สามารถเนรมิตภาพจำลองของสงครามที่ดูสมจริงจนหลอกตาได้ โดยพวกเขาแทบไม่ต้องเสียค่าใช้จ่าย หรือถ้าเสียก็เพียงเล็กน้อยเมื่อเทียบกับผลลัพธ์ที่แสนจะบิดเบือน 

แม้เนื้อหาในลักษณะนี้จะเคยพบเห็นและแพร่กระจายในสงครามอื่น เช่น สงครามรัสเซีย-ยูเครน แต่ในกรณีของสงครามในตะวันออกกลางครั้งนี้ซึ่งมีหลายแนวรบ หลายตัวแสดง ทำให้ปริมาณเนื้อหาปลอมเพิ่มขึ้นอย่างมากนับตั้งแต่สหรัฐฯ และอิสราเอลเริ่มโจมตีอิหร่าน 

โจนส์ ยังระบุอีกว่า แม้เมื่อเทียบกับช่วงที่สงครามยูเครนเริ่มต้นขึ้น สถานการณ์ในขณะนี้ก็แตกต่างออกไปมาก และน่าจะมีเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกับ AI มากกว่าที่เคยเห็นในอดีตด้วยซ้ำ

ในอีกด้านหนึ่ง Cybra บริษัทด้านข่าวกรองสื่อสังคมออนไลน์ เผยผลรายงานการศึกษากิจกรรมบนโลกออนไลน์ ระบุว่า เนื้อหาเหล่านี้กลายเป็นอาวุธทางข้อมูลที่จัดว่ามีประโยชน์อย่างยิ่งสำหรับเตหะรานในความพยายามที่จะสั่นคลอนความอดทนของประชาชนต่อสงคราม ด้วยการเผยแพร่ภาพความเสียหายและการทำลายที่นำมาซึ่งความรู้สึกสูญเสีย สูญสิ้นในภูมิภาค 

รายงานยังระบุว่า คลิปวิดีโอ AI เกี่ยวกับสงครามส่วนใหญ่มีแนวโน้มสนับสนุนมุมมองฝั่งอิหร่าน และมักใช้เพื่อแสดงภาพเกินจริงถึงความเหนือกว่าและความก้าวหน้าทางทหารของอิหร่าน 

โจนส์ยังกล่าวว่า การใช้ภาพ AI ที่แสถงถึงสถานที่ต่างๆ ในรัฐอ่าวอาหรับถูกเผาทำลายหรือได้รับความเสียหายจากการถูกโจมตี มีความสำคัญมากขึ้นในแนวทางของอิหร่าน เพราะสิ่งเหล่านี้ช่วยสร้างความรู้สึกให้กับพันธมิตรของสหรัฐฯ ว่าสงครามครั้งนี้สร้างความเสียหายและมีต้นทุนราคาแพงของสงครามมากกว่าที่เกิดขึ้นจริง 

ทั้งนี้ ตามการตรวจสอบกิจกรรมบนสื่อสังคมออนไลน์ของ เดอะ นิวยอร์ก ไทมส์ พบว่า หนึ่งในคลิปวิดีโอปลอมที่ถูกเผยแพร่อย่างกว้างขวางมากที่สุด คือภาพถ่ายที่ค่อนข้างสั่นราวกับกำลังถ่ายจากระเบียงอพาร์ตเมนต์ในเทล อาวีฟ โดยในคลิปแสดงภาพท้องฟ้าที่ถูกโจมตีด้วยขีปนาวุธ มีธงของอิสราเอลอยู่ด้านหน้า คลิปนี้มียอดวิวนับล้านครั้ง และยังถูกนำไปเผยแพร่โดยเหล่าผู้มีอิทธิพลในโลกออนไลน์ หรืออินฟลูเอนเซอร์ รวมถึงบนเว็บไซต์ข่าวชายขอบที่เป็นสำนักข่าวอิสระ ไม่แสวงหาผลกำไรหลายแห่งด้วย 

ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า ธงอิสราเอลที่ปรากฏอยู่ด้านหน้าเป็นหนึ่งในสัญญาณสำคัญที่บ่งชี้ว่าคลิปวิดีโอนี้ที่ถูกสร้างด้วย AI เนื่องจากผู้ใช้เครื่องมือ AI มักจะสร้างคลิปวิดีโอด้วยคำสั่งง่ายๆ เช่น ขอให้สร้างวิดีโอแบบมือถือถ่ายแบบสั่นๆ เป็นการโจมตีด้วยขีปนาวุธในอิสราเอล ซึ่งระบบ AI มักจะเติมธงอิสราเอลหรืออย่างน้อยก็มีสัญลักษณ์ “Star of David” (ดาวดาวิด) เข้าไปให้อัตโนมัติเพื่อให้ตรงกับคำสั่งมากขึ้น 

ในขณะเดียวกันก็ยังมีภาพและคลิปวิดีโอจริงจากสงครามจำนวนมากที่ถูกเผยแพร่บนโลกออนไลน์ มีทั้งที่ถ่ายโดยโทรศัพท์มือถือและถ่ายแบบเรียลไทม์บนแพลตฟอร์มออนไลน์ให้ผู้คนเห็นเหตุการณ์จริงที่เกิดขึ้น แต่ทว่าภาพจริงจำนวนมากเหล่านั้นกลับถูกกลบจนเงียบ ไม่หวือหวา ไม่ได้รับการถูกมองเห็นและแชร์ต่อเท่ากับภาพที่สร้างจาก AI 

สิ่งที่น่าสนใจคือ ภาพจริงของการโจมตีด้วยขีปนาวุธมักจะถูกถ่ายจากระยะไกล โดยเฉพาะในเวลากลางคืน ทำให้ขีปนาวุธที่ปรากฏให้เห็นนั้นเป็นเพียงแค่แสงสว่างเล็กๆ ในระยะไกล ส่วนแรงระเบิดในคลิปจริงก็มักจะเห็นเป็นกลุ่มควันมากกว่าจะเป็นลูกไฟขนาดยักษ์ ขณะที่ผู้คนที่อยู่ในเหตุการณ์มักจะเริ่มถ่ายคลิปหลังจากอาวุธตกถึงเป้าหมายแล้ว

ในทางตรงกันข้าม ภาพและคลิปวิดีโอที่สร้างมาจาก AI บางส่วนกลับนำเสนอสงครามในลักษณะเหมือนฉากแอ็กชันหนึ่งในภาพยนตร์ฮอลลีวูด มีแรงระเบิดขนาดมหึมาเป็นรูปคล้ายเห็ด เสียงระเบิดดังในเมืองที่ไม่ระบุชื่อ หรือแม้แต่ขีปนาวุธความเร็วเหนือเสียง (Hypersonic) ที่ทิ้งเส้นแสงไว้บนท้องฟ้า เป็นต้น 

นอกจากนี้ ยังมีบางกรณีที่นำเอาภาพจริงไปปรับแต่งด้วย AI ให้แรงระเบิดดูใหญ่และรุนแรงขึ้น ทำให้เส้นแบ่งระหว่างภาพจริงกับภาพปลอมยิ่งเลือนรางเข้าไปอีก 

ผู้เชี่ยวชาญมองว่า ภาพจาก AI ได้สร้าง “โลกคู่ขนาน” (alternate reality) ที่เรามักจะคุ้นเคยกันในนิยาย ภาพยนตร์ หรือเรื่องแต่งที่เกินจริง ซึ่งเหมาะกับการเผยแพร่บนโลกโซเชียลมีเดียมากกว่า เพราะภาพที่เกินจริงนั้นมีแนวโน้มดึงดูดความสนใจของผู้คนได้มากกว่านั่นเอง 

นอกจากนี้ ยังมีภาพและคลิปวิดีโอที่สร้างด้วย AI อีกลหายสิบชิ้นที่แทบไม่พยายามปกปิดเลยว่าเป็นของปลอม หากแต่ถูกใช้เป็นโฆษณาชวนเชื่อรูปแบบใหม่ในโลกดิจิทัล เพื่อให้รัฐบาลนั้นๆ ใช้เป็นข้อโต้แย้งทางการเมือง หรือเป็นเครื่องมือสร้างความเชื่อในโลกของสงครามข่าวสารให้ดูมีน้ำหนักมากขึ้น 

เนื้อหาเหล่านี้ยังรวมไปถึงภาพผู้นำโลกที่ถูกนำเสนอในลักษณะเชิดชูให้ดูทรงพลัง หรือแม้แต่ภาพฝ่ายตรงข้ามที่ถูกลดทอนศักยภาพความเป็นมนุษย์ 

ทว่า ในอีกกรณีหนึ่ง เนื้อหาปลอมที่สร้างด้วย AI มีบทบาทอย่างมากจนเกิดการถกเถียงกันในโลกออนไลน์ และแม้แต่ระหว่างรัฐบาลด้วยเช่นเดียวกัน อย่างกรณีของเรือบรรทุกเครื่องบิน USS Abraham Lincoln ซึ่งถูกส่งไปประจำการในภูมิภาคตะวันออกกลาง โดยกองทัพเรือของกองกำลังพิทีกษ์การปฏิวัติอิสลาม (IRGC) เคยส่งสัญญาณเมื่อวันที่ 1 มีนาคมว่า ได้โจมตีเรือลำดังกล่าวสำเร็จ และอาจถึงขั้นทำให้เรือจมได้ 

กระแสดังกล่าวในเวลานั้นนำไปสู่การเผยแพร่ภาพและคลิปวิดีโอปลอมที่สร้างด้วย AI เป็นจำนวนมาก ซึ่งแสดงภาพไฟกำลังลุกไหม้เรือบรรทุกเครื่องบินลำนี้ หรือเรือในลักษณะใกล้เคียงกัน ผู้ใช้โซเชียลชาวอิหร่านจำนวนหนึ่งพากันเฉลิมฉลองคลิปเล่านี้บนโลกออนไลน์ โดยมองว่าเป็นหลักฐานการตอบโต้ของอิหร่านที่กำลังสร้างแรงสั่นสะเทือนต่อพันธมิตรของสหรัฐฯ และอิสราเอล 

ก่อนที่ต่อมา สหรัฐฯ จะระบุว่า การโจมตีดังกล่าวไม่ประสบความสำเร็จ และเรือ USS Abraham Lincoln ไม่ได้รับความเสียหายแต่อย่างใด 

ส่วนคลิปวิดีโอที่ดูออกชัดเจนว่าเป็นเรื่องสมมติ ซึ่งนำเสนอภาพของโรงเรียนประถม Shajarah Tayyebeh ในเมืองมินาบที่ถูกทำลายจากการโจมตีของสหรัฐฯ เมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา จากการสอบสวนเบื้องต้นระบุว่า สหรัฐฯ อาจยิงขีปนาวุธพลาดเป้า โดยเจ้าหน้าอิหร่านระบุว่า มีผู้เสียชีวิตอย่างน้อย 175 คน ส่วนใหญ่เป็นเด็กนักเรียน 

ซึ่งตัวเหตุการณ์ที่โรงเรียนนั้นถูกโจมตีได้รับรายงานจริง แต่คลิปวิดีโอที่สร้างด้วย AI ถูกทำขึ้นในลักษณะคล้ายภาพยนตร์สั้น แสดงภาพของเด็กนักเรียนหญิงกำลังวิ่งเล่นกันอยู่นอกอาคารเรียน ก่อนที่เครื่องบินขับไล่ของสหรัฐฯ จะยิงโจมตีด้วยขีปนาวุธ

บริษัทเจ้าของแพลตฟอร์มออนไลน์ต่างๆ เองก็มีวิธีรับมือกับกระแสคลิปปลอมจาก AI ที่ถาโถมเข้าท่วมแพลตฟอร์มของตนแต่ก็ยังไม่ทั่วถึงมากนัก 

แพลตฟอร์ม X ของมหาเศรษฐีอีลอน มัสก์ ซึ่งมีแนวทางที่ค่อนข้างชัดเจนต่อเนื้อหาที่สร้างด้วย AI ซึ่งนับว่าน่าประหลาดใจ โดยมีตำประกาศเมื่อสัปดาห์ที่ผ่านมาว่า จะระงับสิทธ์การสร้างรายได้ของบัญชีผู้ใช้เป็นเวลา 90 วัน หากโพสต์เนื้อหาที่สร้างด้วย AI เกี่ยวกับ “ความขัดแย้งทางอาวุธ” โดยการระงับนั้นจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อผู้ใช้ไม่ระบุให้ชัดเจนว่าเป็นเนื้อหาที่สร้างขึ้นด้วย AI เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้ใช้แสวงหากำไรจากข้อมูลเท็จ 

เช่นเดียวกับแพลตฟอร์ม Youtube คอนเทนต์ที่สร้างโดย AI จะถูกพิจารณาใหม่ทั้งหมด YouTube พบว่าปัจจุบันมีหลายช่องที่ใช้ AI สร้างคอนเทนต์จนมีผู้ติดตามหลักล้าน และสร้างรายได้จำนวนมาก แต่หลายคลิปไม่มีมูลค่าเพิ่มหรือถูกใช้เพื่อหลอกลวง เช่น กรณี AI สร้างคลิปปลอมแปลงตัวตนผู้บริหารของ YouTube เอง ซึ่งหากมีการใช้ AI จำเป็นต้องชี้แจงให้ละเอียด มิเช่นนั้นจะโดนตักเตือนและยุติการรับรายได้ ไปจนถึงขั้นลบคลิปออกไป

ขณะที่ปีที่ผ่านมา OpenAI เปิดตัว Sora แอปฯ ที่สามารถให้ผู้ใช้ทั่วไปสามารถสร้างวิดิโอที่ดูสมจริงได้ผ่านการใช้งานที่ไม่ซับซ้อนมากนัก ส่วนปี 2022 ผู้คร่ำหวอดในวงการไอทีอย่าง David Holz ได้ถือกำเนิด Midjourney สร้างภาพและคลิปเสมือนจริง

ทั้งนี้ แม้ว่าคลิปวิดีโอที่สร้างจากเครื่องมือ AI หลายประเภทจะมีทั้งลายน้ำที่มองเห็นได้ และลายน้ำที่ฝังไว้ในไฟล์เพื่อระบุว่าเป็นของปลอม แต่ลายน้ำเหล่านั้นสามารถลบหรือปกปิดได้ไม่ยาก ซึ่ง เดอะ นิวยอร์ก ไทมส์ พบว่าในบรรดาคลิปวิดีโอที่ตรวจสอบ มีเพียงไม่กี่คลิปเท่านั้นที่ยังมีลายน้ำดังกล่าวอยู่

อย่างไรก็ตาม Cyabra เผยว่า บัญชีผู้ใช้ที่เชื่อมโยงกับอิหร่านจำนวนมากมีคอนเทนต์ส่วนใหญ่ที่ดูเหมือนจะให้ความสำคัญกับการเผยแพร่สารทางการเมืองมากกว่าการหารายได้ 

วาเลอรี เวิร์ตชาฟเตอร์ นักวิจัยจากสถาบัน Brookings Institution ซึ่งศึกษานโยบายต่างประเทศและ AI กล่าวว่า “นี่อาจเรียกว่าเป็นอีกหนึ่งแนวรบตามธรรมชาติของอิหร่านก็เป็นได้ ที่พยายามจะใช้ประโยชน์ ซึ่งจริงๆ แล้ว มันก็คือเครื่องมือของสงครามนั่นเอง”