กินน้ำตาลมากเกิน ส่งผลต่อสมอง บั่นทอนความจำ

น้ำตาลไม่ได้ส่งผลกระทบเพียงต่อน้ำหนักตัวหรือระดับน้ำตาลในเลือดเท่านั้น แต่ยังมีอิทธิพลโดยตรงต่อการทำงานของสมอง โดยเฉพาะความจำ สมาธิ และการเรียนรู้ งานวิจัยด้านโภชนาการและประสาทวิทยาศาสตร์ในช่วงหลายทศวรรษที่ผ่านมา พบว่า การบริโภคน้ำตาลในปริมาณสูงอย่างสม่ำเสมอ สามารถเปลี่ยนแปลงโครงสร้าง การสื่อสาร และระบบพลังงานของสมองได้อย่างมีนัยสำคัญ

ฮิปโปแคมปัส: ศูนย์กลางความจำที่อ่อนไหวต่อน้ำตาล

ฮิปโปแคมปัสเป็นบริเวณสมองที่มีบทบาทสำคัญต่อการสร้างความทรงจำใหม่ การเรียนรู้ และการประมวลผลข้อมูล งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร American Journal of Clinical Nutrition (AJCN) โดย Beilharz และคณะ (2015) พบว่า แม้การบริโภคอาหารที่มีน้ำตาลและไขมันสูงในระยะสั้น ก็สามารถทำให้ประสิทธิภาพการเรียนรู้และความจำที่พึ่งพาฮิปโปแคมปัสลดลงได้ในมนุษย์

ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า สมองตอบสนองต่ออาหารอย่างรวดเร็ว และผลกระทบต่อความจำสามารถเกิดขึ้นได้แม้ยังไม่เกิดโรคอ้วนหรือเบาหวาน

น้ำตาล การอักเสบ และการลดลงของการเชื่อมต่อประสาท

เมื่อร่างกายได้รับน้ำตาลในปริมาณมาก ระดับกลูโคสในเลือดจะพุ่งสูง กระตุ้นให้เกิดการอักเสบและภาวะเครียดจากออกซิเดชันในสมอง กระบวนการเหล่านี้ส่งผลให้ ความยืดหยุ่นของไซแนปส์ (synaptic plasticity) ลดลง ซึ่งเป็นกลไกสำคัญที่ทำให้สมองสามารถเสริมสร้างการเชื่อมต่อระหว่างเซลล์ประสาท

งานวิจัยในทั้งสัตว์ทดลองและมนุษย์พบว่า อาหารที่มีน้ำตาลสูงสัมพันธ์กับผลการทดสอบความจำที่แย่ลง สมาธิสั้นลง และความสามารถในการปรับเปลี่ยนความคิด (cognitive flexibility) ที่ลดลง

อินซูลินในสมอง: ตัวแปรสำคัญของการเรียนรู้

อินซูลินไม่ได้มีหน้าที่เฉพาะด้านการเผาผลาญเท่านั้น แต่ยังมีบทบาทสำคัญต่อการทำงานของสมอง การได้รับน้ำตาลบ่อยครั้งอาจทำให้สมองเกิดภาวะดื้อต่ออินซูลิน ส่งผลให้การสร้างความทรงจำและประสิทธิภาพในการเรียนรู้ลดลง

งานวิจัยที่ตีพิมพ์ใน Hippocampus และ Nature Reviews Neurology พบว่ากลไกนี้มีความคล้ายคลึงกับกระบวนการที่พบในภาวะบกพร่องทางการรู้คิดระยะแรกและโรคทางระบบประสาทบางชนิด

น้ำตาลกับโดพามีน: เมื่อระบบรางวัลถูกกระตุ้นมากเกินไป

น้ำตาลสามารถกระตุ้นระบบรางวัลของสมองอย่างรุนแรง ทำให้เกิดการหลั่งโดพามีนในระดับสูง เมื่อสมองถูกกระตุ้นซ้ำ ๆ จะเกิดภาวะชินชา แรงจูงใจลดลง และการตอบสนองต่อการเรียนรู้ที่ต้องใช้ความพยายามลดลง

งานวิจัยด้านจิตเวชและประสาทวิทยาพบว่า ภาวะนี้ทำให้งานที่ต้องใช้สมาธิระยะยาวหรือการรอคอยผลลัพธ์รู้สึกยากขึ้น ส่งผลให้เกิดความเหนื่อยล้าทางจิตใจและการหลีกเลี่ยงการเรียนรู้

หลักฐานจาก AJCN: น้ำตาลส่งผลต่อสมองโดยตรง

นอกจากงานของ Beilharz แล้ว วารสาร American Journal of Clinical Nutrition ยังรายงานงานวิจัยของ Francis และ Stevenson (2013) ซึ่งชี้ว่า รูปแบบอาหารแบบตะวันตกที่มีน้ำตาลและคาร์โบไฮเดรตขัดสีสูง มีความสัมพันธ์กับการทำงานด้านการรับรู้ที่ลดลง และการเปลี่ยนแปลงของสมองในระยะยาว

นักวิจัยสรุปว่า ผลกระทบของน้ำตาลต่อสมองไม่ได้เกิดขึ้นเพียงผ่านโรคเมตาบอลิก แต่สามารถส่งผลโดยตรงต่อโครงสร้างและหน้าที่ของระบบประสาท

ข่าวดี: สมองสามารถฟื้นฟูได้

แม้การบริโภคน้ำตาลสูงจะส่งผลเสียต่อสมอง แต่หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ชี้ว่า ความเสียหายเหล่านี้ ไม่ถาวร การลดน้ำตาลเติมแต่งสามารถช่วยลดการอักเสบ ฟื้นฟูความยืดหยุ่นของไซแนปส์ และปรับปรุงความจำและสมาธิได้เมื่อเวลาผ่านไป สมองมีความสามารถในการปรับตัวสูง และตอบสนองต่อพฤติกรรมที่ดีต่อสุขภาพได้อย่างรวดเร็ว