เวลาเห็นข่าวใหญ่อย่างการปรับขึ้นค่าแรง ประกาศวันหยุดราชการ หรือกฎหมายใหม่ ๆ เรามักจะได้ยินคำว่า "มีผลบังคับใช้แล้ว หลังประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา" จนหลายคนอาจสงสัยว่า สรุปแล้ว "ราชกิจจานุเบกษา" คือกฎหมายระดับไหน? ใหญ่กว่า พระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) หรือ กฎกระทรวง หรือเปล่า? ถ้าตอบแบบตรงไปตรงมาให้เห็นภาพชัด ๆ "ราชกิจจานุเบกษา ไม่ใช่ระดับหรือประเภทของกฎหมายครับ" แต่มันคือ "หนังสือพิมพ์ฉบับหลวง" หรือเว็บบอร์ดออฟฟิเชียลของรัฐบาลไทย ที่ทำหน้าที่เป็นสื่อกลางในการตีพิมพ์เพื่อ "ประกาศ" กฎหมาย คำสั่ง และข่าวสารสำคัญของแผ่นดินให้ประชาชนทุกคนรับทราบอย่างเป็นทางการนั่นเองครับ 📜 รู้จักที่มา "ราชกิจจานุเบกษา" ราชกิจจานุเบกษา ถือกำเนิดขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 4) เมื่อวันที่ 15 มีนาคม พ.ศ. 2401 เพื่อทำหน้าที่เป็นหนังสือพิมพ์ข่าวราชการฉบับแรกของไทย มีจุดประสงค์หลักในการแก้ไขปัญหาข่าวลือ ข้อมูลบิดเบือน และการแอบอ้างคำสั่งขุนนางไปข่มขู่ประชาชน จุดกำเนิดการแจ้งข่าวสารของรัฐ (รัชกาลที่ 4) ในอดีต การประกาศกฎหมายหรือข่าวสารของรัฐจะใช้วิธีปิดประกาศตามตลิ่งหรือเสาตามหัวเมือง ทำให้ข้อมูลตกหล่นและเปิดโอกาสให้ผู้ทุจริตปลอมแปลงพระบรมราชโองการ รัชกาลที่ 4 จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง "โรงพิมพ์หลวง" ขึ้นในพระบรมมหาราชวัง และตีพิมพ์ "ราชกิจจานุเบกษา" (มีความหมายว่า หนังสือเป็นที่พิมพ์หมายบอกข่าวราชกิจ) เพื่อให้ข้าราชการและประชาชนได้ทราบข้อเท็จจริงโดยตรง แต่การจัดทำในยุคแรกดำเนินไปได้เพียงประมาณ 1 ปีก็ต้องหยุดชะงักลงเนื่องจากขาดแคลนช่างพิมพ์และบุคลากร การฟื้นฟูสู่สื่อราชการสม่ำเสมอ (รัชกาลที่ 5) ต่อมาในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) ได้ทรงรื้อฟื้นการพิมพ์ราชกิจจานุเบกษาขึ้นมาอีกครั้งเมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2417 และปรับเปลี่ยนการออกเป็นรายสัปดาห์อย่างสม่ำเสมอ โดยขยายเนื้อหาครอบคลุมพระราชกรณียกิจ ประกาศแต่งตั้งข้าราชการ รายงานการเงินของแผ่นดิน และกฎหมายใหม่ ซึ่งกลายเป็นรากฐานสำคัญของระบบข่าวสารภาครัฐไทยมาจนถึงปัจจุบัน 📜 ทำไมต้องประกาศใน "ราชกิจจานุเบกษา"? ในทางกฎหมายมีหลักการสำคัญที่ว่า "การไม่รู้กฎหมาย จะนำมาอ้างเพื่อให้พ้นผิดไม่ได้" ดังนั้น รัฐจะมาตีกรอบหรือลงโทษประชาชนโดยที่ประชาชนยังไม่รู้กติกาไม่ได้ รัฐบาลจึงต้องมีสื่อกลางที่เป็นมาตรฐานเดียวของประเทศ เมื่อกฎหมายหรือคำสั่งใด ๆ ถูกตีพิมพ์ลงในราชกิจจานุเบกษาแล้ว ในทางกฎหมายจะถือทันทีว่า "ประชาชนทุกคนรับทราบกฎหมายนั้นโดยทั่วกันแล้ว" และเริ่มมีผลบังคับใช้ตามวันเวลาที่ระบุไว้ครับ 🏛️ แล้วกฎหมายที่ประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา มี "ระดับไหน" บ้าง? ในราชกิจจานุเบกษาเป็นที่รวมของ กฎหมายทุกระดับ ตั้งแต่ระดับสูงสุดลงมาตามลำดับศักดิ์ของกฎหมาย (Hierarchy of Laws) ดังนี้ครับ ลำดับศักดิ์ของกฎหมายผู้มีอำนาจออกกฎหมายตัวอย่างที่พบในราชกิจจานุเบกษา 1. รัฐธรรมนูญสถาบันกษัตริย์ / ประชาชน (ผ่านการลงมติ)รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย 2. พระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) / พระราชกำหนด (พ.ร.ก.)ฝ่ายนิติบัญญัติ (รัฐสภา) / คณะรัฐมนตรี (กรณีฉุกเฉิน)พ.ร.บ. จราจรทางบก, พ.ร.บ. คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล 3. พระราชกฤษฎีกา (พ.ร.ฎ.)คณะรัฐมนตรี (ผ่านการลงพระปรมาภิไธย) พ.ร.ฎ. ยุบสภาผู้แทนราษฎร, พ.ร.ฎ. กำหนดเขตเวนคืนที่ดิน 4. กฎกระทรวงรัฐมนตรีเจ้ากระทรวงกฎกระทรวงกำหนดอัตราความเร็วของยานพาหนะ 5. ประกาศ / ระเบียบ / ข้อบังคับหัวหน้าหน่วยงานรัฐ / อปท.ประกาศกระทรวงสาธารณสุข, ข้อบังคับกรุงเทพมหานคร สรุปง่าย ๆ: ไม่ว่าจะเป็นกฎหมายระดับสูงสุดอย่าง รัฐธรรมนูญ หรือประกาศระดับท้องถิ่น ต่างก็ต้องนำมาตีพิมพ์ลงใน ราชกิจจานุเบกษา เหมือนกันทั้งหมด เพื่อให้มีผลบังคับใช้เป็นกฎหมายอย่างถูกต้องตามขั้นตอนครับ 💡 Q&A เคลียร์ข้อสงสัยเรื่องราชกิจจานุเบกษา Q1: พอประกาศลงในราชกิจจานุเบกษาปุ๊บ กฎหมายจะมีผลบังคับใช้ทันทีเลยไหม? A1: ไม่จำเป็นเสมอไปครับ ขึ้นอยู่กับข้อความที่เขียนไว้ในกฎหมายฉบับนั้น ๆ โดยแบ่งเป็น 3 กรณีหลัก: บังคับใช้ทันที: เช่น ระบุว่า "ให้ใช้บังคับตั้งแต่วันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป" (มักเป็นเรื่องด่วน) บังคับใช้วันถัดไป: ระบุว่า "ให้ใช้บังคับในวันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเป็นต้นไป" ขยายเวลาให้เตรียมตัว: ระบุว่า "ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนด 30 วัน / 90 วัน / 1 ปี นับแต่วันประกาศ..." เพื่อให้ประชาชนหรือเจ้าหน้าที่ได้เตรียมตัวปรับตัวครับ Q2: ประชาชนทั่วไปสามารถเข้าไปอ่านหรือค้นหาราชกิจจานุเบกษาได้จากที่ไหน? A2: ปัจจุบันสามารถเข้าไปอ่านและดาวน์โหลดเอกสารไฟล์ PDF ได้ฟรีตลอด 24 ชั่วโมง ผ่านเว็บไซต์ทางการของสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีที่ ratchakitcha.soc.go.th ครับ มีระบบค้นหาตามคำสำคัญและปี พ.ศ. ที่ใช้งานง่ายมาก Q3: นอกเหนือจากกฎหมาย มีเรื่องอะไรอีกบ้างที่ต้องประกาศในราชกิจจานุเบกษา? A3: มีเรื่องสำคัญของบ้านเมืองอีกหลายอย่างครับ เช่น ประกาศแต่งตั้งบุคลากรระดับสูง (รัฐมนตรี, ตุลาการ, ข้าราชการระดับสูง), ประกาศพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์, การเปลี่ยนสัญชาติ, การจดทะเบียนตั้งสมาคม/มูลนิธิ หรือประกาศล้มละลาย เป็นต้น อ้างอิงภาพปกและภาพประกอบที่ 1-5 โดยนักเขียน สร้างสรรค์ จาก chatgpt.com เปิดประสบการณ์ความบันเทิงที่หลากหลายสุดปัง บน App TrueID โหลดเลย ฟรี !