การเมืองอินโดนีเซียเจอแรงสั่นสะเทือนครั้งใหญ่ เมื่อ “ยิบราน ราคาบูมิง รากา” รองประธานาธิบดีของอินโดนีเซีย ยื่นหนังสือลาออกจากตำแหน่ง เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน หลังเจ้าตัวเผชิญแรงกดดันทางการเมืองมานานหลายสัปดาห์ จากข้อสงสัยเกี่ยวกับวุฒิการศึกษา ว่าจบมัธยมปลายมาจริงหรือไม่ ซึ่งเรื่องการศึกษานั้นเป็นหนึ่งในเงื่อนไขสำคัญของการลงสมัครรับเลือกตั้งในตำแหน่งรองประธานาธิบดีของเจ้าตัว 

แต่ ยิบราน ราคาบูมิง รากา ไม่ได้เป็นแค่รองประธานาธิบดีเท่านั้น สิ่งที่ทำให้น่าสนใจกว่านั้นคือ เขายังเป็นลูกชายของ โจโก วิโดโด หรือโจโกวี อดีตประธานาธิบดีอินโดนีเซียผู้ซึ่งเคยเป็นพันธมิตรคนสำคัญผลักดันให้ ปราโบโว ซูเบียนโต ขึ้นสู่อำนาจมาเป็นประธานาธิบดีคนปัจจุบัน  

ดังนั้น การตัดสินใจขอลาออกแบบปัจจุบันทันด่วนเช่นนี้ มีอะไรมากกว่าแค่เรื่องปมคุณสมบัติการศึกษาหรือไม่ เพราะกำลังเกิดขึ้นในช่วงที่สัญญาณความตึงเครียดระหว่างกลุ่มการเมืองของปราโบโว กับ โจโกวี 

Zainal Arifin Mochtar ผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายรัฐธรรมนูญของอินโดนีเซีย ให้ข้อสังเกตไว้อย่างน่าสนใจว่า

“การเมืองเต็มไปด้วยเรื่องที่คาดไม่ถึงเสมอ 

และการเมืองไม่เคยดำเนินไปตามความแน่นอน”

"Politics is always full of surprises. 

Politics never works with certainty."

ย้อนรอยชนวนเหตุสอบสวนปมการศึกษา

คำถามง่ายๆ ของจุดเริ่มต้นเรื่องนี้คือ ยิบรานมีคุณสมบัติด้านการศึกษาครบถ้วนตามที่กฎหมายกำหนดสำหรับผู้สมัครรองประธานาธิบดีหรือไม่? 

ตามกฎหมายการเลือกตั้งของอินโดนีเซีย ผู้ที่จะลงสมัครรับเลือกตั้งเป็นประธานาธิบดีและรองประธานาธิบดี จะต้องสำเร็จการศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย หรือมีวุฒิการศึกษาเทียบเท่า 

แต่ในกรณีของยิบราน มีข้อถกเถียงเกี่ยวกับเอกสารที่เขาใช้ยืนยันคุณสมบัติทางการศึกษา เนื่องมาจากว่า ยิบรานเคยศึกษาในต่างประเทศ ทั้งในสิงคโปร์และออสเตรเลีย เอกสารที่เขานำมาใช้ประกอบการสมัครรับเลือกตั้งเมื่อปี 2024 ไม่ใช่ใบระกาศนียบัตรจบการศึกษาระดับมัธยมปลายโดยตรง 

แต่เป็น “เอกสารรับรองการเทียบวุฒิการศึกษา” ที่ออกโดยกระทรวงศึกษาธิการอินโดนีเซีย โดยอ้างอิงจากเอกสารการเข้าเรียน หรือภาษาอังกฤษคือ Certificate of Attendance รวมถึงผลการเรียนและเอกสารแจงเกรดจาก UTS College ในซิดนีย์ ประเทศออสเตรเลีย หรือชื่อเดิมว่า UTS Insearch 

มันกลายเป็นประเด็นก็เพราะว่า เอกสารเหล่านี้ที่เอามายื่นสามารถใช้ยืนยันได้จริงหรือไม่ว่า ยิบราน สำเร็จการศึกษาในระดับที่กฎหมายกำหนด ก่อนที่ต่อมาเรื่องนี้จะถูกนำเข้ากระบวนการทางกฎหมาย 

เดือนตุลาคม 2026 ศาลรัฐธรรมนูญอินโดนีเซียพิจารณาคำร้องที่เกี่ยวข้องกับคุณสมับติด้านการศึกษาของยิบราน 

ศาลระบุว่า จากหลักฐานที่นำมาแสดง ยังไม่พบเอกสารที่น่าเชื่อถือมากพอที่จะยืนยันว่า ยิบรานมีวุฒิการศึกษาจากต่างประเทศที่เทียบเท่าระดับมัธยมปลายตามที่กฎหมายกำหนด 

แต่ในเวลานั้น ศาลยังไม่ได้มีคำสั่งให้ยิบรานพ้นจากตำแหน่งรองประธานาธิบดี เนื่องจากเห็นว่ากรณีนี้ไม่สามารถนำมาพิจารณาผ่านกระบวนการคัดค้านผลการเลือกตั้งประธานาธิบดีได้อีก เพราะยิบรานสาบานตนรับตำแหน่งไปแล้วกับประธานาธิบดีปราโบโวเมื่อตุลาคมปี 2024 

แต่เรื่องไม่ได้จบแค่ตรงนั้น…

เพราะไม่นาน ศาลฎีกาอินโดนีเซียมีคำวินิจฉัยให้เพิกถอนเอกสารรับรองการเทียบวุฒิการศึกษามัธยมปลายของยิบรานที่เคยใช้สมัครรองประธานาธิบดี ซึ่งคำวินิจฉัยครั้งนี้เองที่ทำให้ข้อสงสัยกี่ยวกับคุณสมบัติของเขากลับมาเป็นประเด็นใหญ่อีกครั้ง สร้างแรงกดดันหนักหน่วงต่อยิบรานให้ต้องชี้แจงว่า เอกสารที่ตัวเองยื่นไปยืนยันคุณสมบัติตามกฎหมายได้อย่างไร 

ปรากฏว่า ไม่ใช่แค่กฎหมายที่มากดดัน ในทางการเมือง ยิบรานก็โดนกดดันเช่นกัน เมื่อนักการเมืองจำนวนหนึ่งเรียกร้องให้กิบรานออกจากตำแหน่ง โดยมองกันว่าเอกสารที่ใช้ยืนยันคุณสมบัติถูกเพิกถอนไปแล้ว ยิบรานจะยังมีคุณสมบัติครบถ้วนสำหรับการดำรงตำแหน่งรองประธานาธิบดีอยู่อีกหรือไม่ 

จนในที่สุด ประเด็นนี้ก็พัฒนาไปสู่ความพยายามผลักดันกระบวนการถอดถอนในรัฐสภา แต่ยังไม่ทันจะได้ความ ยิบรานก็ยื่นหนังสือลาออกวันนี้ 12 พฤศจิกายน 

“ยิบราน ราคาบูมิง รากา” คือใคร? 

หลายคนรู้จักเขาในฐานะรองประธานาธิบดีอินโดนีเซีย วัย 39 ปี ผู้มีอายุน้อยที่สุดในประวัติศาสตร์การเมืองอินโดนีเซีย แต่ก่อนที่จะมาโลดแล่นในวงการการเมือง เขาเป็นนักธุรกิจ ที่มีนามสกุลดังอย่าง วิโดโด 

ยิบรานเป็นลูกชายคนโตของ โจโกวี ประธานาธิบดีคนที่ 7 ของอินโดนีเซีย เข้าสู่เส้นทางทางการเมืองในเดือนกันยายนปี 2019 โดยเข้าร่วม Indonesian Democratic Party of Struggle หรือ พรรค PDIP ซึ่งเป็นพรรคเดียวกับที่สนับสนุนเส้นทางทางการเมืองของพ่อเขา 

ต่อมา ยิบรานลงสมัครรับเลือกตั้งเป็นนายกเทศมนตรีเมือง Solo ในจังหวัดชวาเหนือ พื้นที่ที่พ่อของเขาเคยดำรงตำแหน่งนายกเทศมนตรีเช่นกัน 

จุดเปลี่ยนสำคัญของยิบรานเกิดขึ้นในการเลือกตั้งประธานาธิบดี ปี 2024 เมื่อยิบรานตัดสินใจลงสมัครเป็นรองประธานาธิบดีคู่กับ ปราโบโว ซูเบียนโต จากพรรคเกอรินดรา ซึ่งในอดีต ปราโบโวเคยเป็นคู่แข่งทางการเมืองกับโจโกวีในการเลือกตั้งประธานาธิบดีมาแล้ว ฉะนั้น ยิบรานก็เลยต้องแยกทางกับพรรค PDIP เพราะพรรคนั้นสนับสนุนผู้สมัครอีกฝ่าย และต่อมายิบรานก็ถูกขับออกจากพรรค PDIP 

การลงสมัครเป็นคู่หูกับปราโบโว สุดท้ายก็ได้รับชัยชนะทั้งคู่ ยิบรานคว้าตำแหน่งรองประธานาธิบดีในเดือนตุลาคมปี 2024 ในวัย 37 ปีตอนนั้นกลายเป็นรองประธานาธิบดีอายุน้อยที่สุดในประวัติศาสตร์การเมืองอินโดนีเซีย  

นัยยะแอบแฝงที่มากกว่าปมวุฒิการศึกษา?

บทวิเคราะห์จากบีบีซีชวนมองเหตุการลาออกที่อาจมีนัยยะแอบแฝงมากกว่าเรื่องของวุฒิการศึกษาหรือไม่ 

จำได้ใช่มั้ยคะที่บอกว่า ปราโบโว และ โจโกวี เคยเป็นคู่แข่งทางการเมืองในการเลือกตั้งประธานาธิบดีทั้งในปี 2014 และปี 2019 

แต่หลังจากที่โจโกวีชนะการเลือกตั้งในปี 2019 เขากลับไปดึงเอาคู่แข่งอย่างปราโบโวมาร่วมรัฐบาลเป็น “รัฐมนตรีกระทรวงกลาโหม” 

หลังจากนั้น ทั้งคู่ก็กลายเป็นพันธมิตรกัน ในการเลือกตั้งปี 2024 โจโกวีก็ยังช่วยสนับสนุนให้ปราโบโวสมัครประธานาธิบดี โดยให้ลูกชายลงสมัครรองประธานาธิบดี ฐานเสียงของทั้งสองพรรคก็เลยได้รวมกัน ชนะถล่มทลาย 

แต่ทางไม่ราบรื่นเสียแล้ว สัญญาณความตึงเครียดของทั้งสองเริ่มปรากฏ โดยหนึ่งในเหตุการณ์นั้นคือ กรณีของลิสติโย ซิกิต ปราโบโว อดีตผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ ซึ่งถูกควบคุมตัวพร้อมนายตำรวจระดับสูงอีกหลายคน จากข้อกล่าวหาที่เกี่ยวกับการดักฟังโทรศัพท์ของประธานาธิบดีกับบุคคลสำคัญอื่นๆ 

มันเป็นปัญหาเพราะ ลิสติโย คนนี้ ถูกมองว่าเป็นพันธมิตรคนสำคัญของโจโกวี ขณะที่โฆษกประธานาธิบดีระบุว่า การกระทำดังกล่าวอาจเข้าข่ายลักษณะกบฏ แม้ว่าตอนนี้ข้อกล่าวหาทั้งหมดยังอยู่ในกระบวนการสอบสวนก็ตาม 

จะเกิดอะไรต่อไปกับการเมืองอินโดนีเซีย? 

การลาออกของยิบราน แม้ไมไ่ด้ส่งผลต่อเก้าอี้ของปราโบโวที่ยังคงได้บริหารประเทศต่อไป แต่ปฏิเสธไมไ่ด้ว่าช่วงหลังมานี้ เขาเผชิญแรงกดดันในประเทศ ทั้งประชาชนที่ออกมาประท้วงในหลายเมือง ไม่พอใจต่อนโยบายของรัฐบาล และการจัดการปัญหาไฟป่า เป็นต้น 

ขณะที่แล้วใครจะมาแทนที่ยิบราน กระบวนการเลือกคนใหม่ต้องดำเนินการผ่านสภาที่ปรึกษาประชาชนอินโดนีเซีย โดยจะมีการจัดประชุม ส่งหนังสือถึงปราโบโว ซึ่งตามสิทธิ ปราโบโวสามารถส่งชื่อผู้สมัครมาได้ 2 คน โดยกระบวนการทั้งหมดต้องดำเนินการภายใน 60 วันตามกรอบรัฐธรรมนูญ  

รายชื่อผู้สมัครที่น่าสนใจก้มีทั้งที่มาจากพรรค PDIP พรรคของโจโกวีเอง และพรรคเกอเดราน พรรคของประธานาธิบดีปราโบโวเอง 

จากนี้ไป สิ่งที่ต้องจับตาไม่ใช่แค่ใครจะเข้ามาแทนยิบรานแต่คือ ปราโบโวจะเลือกวางสมดุลทางการเมืองของรัฐบาลตัวเองอย่างไร หลังจากพันธมิตรที่เคยช่วยพาเขาขึ้นสู่อำนาจกำลังเผชิญกับความเปลี่ยนแปลง