10 ลักษณะของน้ำเสียที่ขาดออกซิเจน จนเกิดปัญหามลพิษทางน้ำ | บทความโดย ภัคฒ์ชาลิสา จำปามูล หลายครั้งผู้เขียนเห็นมีหลายคนโพสต์ตามสื่อโซเซียลต่างๆ เช่น วิดีโอที่พบว่าปลาลอยตายจำนวนมาก บางคนเดินผ่านน้ำที่มีกลิ่นเหม็นรุนแรง และบางโพสต์เป็นภาพของน้ำที่มีสีดำในแหล่งน้ำแห่งหนึ่ง โดยคุณผู้อ่านรู้ไหมคะว่า สิ่งเหล่านี้คือภาพที่สะท้อนถึงปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมค่ะ โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับมลพิษทางน้ำ เพราะหลายคนยังไม่รู้ว่า เวลาที่น้ำเสียขาดออกซิเจนนั้น มักทำให้เกิดภาพต่างๆ ตามที่ผู้เขียนได้เกริ่นมา ซึ่งคุณผู้อ่านอาจจะยังนึกภาพไม่ออกว่า น้ำเสียขาดอากาศเป็นแบบไหนกันแน่!? ดังนั้นในบทความนี้ผู้เขียนจะมาบอกต่อโดยละเอียด เกี่ยวกับลักษณะของน้ำเสียที่ขาดออกซิเจนค่ะ ที่กลายมาเป็นปัญหามลพิษในน้ำ ซึ่งหลายคนอาจจะยังไม่รู้ว่า ถ้าเราไม่ได้มีเครื่องมือและไม่ได้เก็บตัวอย่างน้ำเสียไปตรวจสอบในห้องปฏิบัติการ แต่เรายังสามารถสังเกตลักษณะทางกายภาพอื่นๆ หรือใช้ประสาทสัมผัสของเราประเมินสถานการณ์แทนได้ และต่อไปนี้คือเนื้อหาที่น่าสนใจและต้องอ่านต่อให้จบค่ะ 1. กลิ่นเหม็นรุนแรง น้ำเสียที่ขาดออกซิเจนถือเป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลกระทบอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องของกลิ่นเหม็นรุนแรงที่สร้างความเดือดร้อนให้กับผู้คนในบริเวณใกล้เคียง ซึ่งสาเหตุหลักของกลิ่นเหม็นมาจากการย่อยสลายของสารอินทรีย์ในน้ำเสียโดยแบคทีเรียที่ไม่ใช้ออกซิเจนค่ะ โดยกระบวนการนี้จะปล่อยก๊าซที่มีกลิ่นเหม็นออกมา ซึ่งเป็นก๊าซที่มีกลิ่นคล้ายไข่เน่าอย่างรุนแรง การปล่อยน้ำเสียที่ไม่ได้บำบัดและมีปริมาณออกซิเจนต่ำลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติไม่เพียงแต่จะสร้างมลภาวะทางกลิ่นเท่านั้น แต่ยังส่งผลเสียต่อระบบนิเวศในน้ำ ทำให้สัตว์น้ำและพืชน้ำขาดออกซิเจนและตายลงได้ ดังนั้นการจัดการและบำบัดน้ำเสียอย่างถูกวิธีเพื่อเพิ่มปริมาณออกซิเจน จึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งในการลดปัญหากลิ่นเหม็นและรักษาสภาพแวดล้อมที่ดีค่ะ 2. สีดำคล้ำหรือเทาเข้ม น้ำเสียที่มีสีดำคล้ำหรือเทาเข้มเป็นสัญญาณบ่งชี้ที่ชัดเจนถึงการขาดออกซิเจนและบ่งบอกถึงสภาพที่ไม่ดีของน้ำค่ะ โดยสาเหตุหลักของสีที่ผิดปกตินี้มาจากการสะสมของสารอินทรีย์ที่เน่าเสียและตะกอนต่างๆ ที่อยู่ในน้ำ เมื่อปริมาณออกซิเจนในน้ำลดต่ำลง แบคทีเรียที่ไม่ใช้ออกซิเจนจะเข้ามาทำหน้าที่ย่อยสลายสารอินทรีย์ ซึ่งในกระบวนการนี้จะปล่อยสารประกอบชนิดหนึ่งออกมา ซึ่งสารตัวนี้เป็นตัวการทำให้น้ำมีสีดำคล้ำหรือเทาเข้ม นอกจากสีที่เปลี่ยนไปแล้ว น้ำเสียลักษณะนี้มักจะมีกลิ่นเหม็นรุนแรงควบคู่กันไปด้วยค่ะ ดังนั้นการพบเห็นน้ำที่มีสีดำคล้ำหรือเทาเข้ม จึงเป็นสิ่งที่ต้องเฝ้าระวังและเร่งหาวิธีแก้ไขโดยด่วน เพื่อป้องกันผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและผู้คน 3. มีตะกอนลอยตัว คุณผู้อ่านรู้ไหมคะว่า การปรากฏของตะกอนลอยตัวในน้ำเสียเป็นอีกหนึ่งลักษณะที่บ่งชี้ถึงภาวะขาดออกซิเจนและคุณภาพน้ำที่ไม่ดีค่ะ ซึ่งโดยทั่วไปแล้วตะกอนลอยนี้มักประกอบด้วยอนุภาคของสารอินทรีย์ที่ตายแล้ว ซากจุลินทรีย์ และสิ่งปฏิกูลต่างๆ ที่ไม่สามารถย่อยสลายได้อย่างสมบูรณ์ในสภาพแวดล้อมที่มีออกซิเจนน้อย เมื่อน้ำเสียขาดออกซิเจน กระบวนการย่อยสลายแบบไม่ใช้ออกซิเจนจะเกิดขึ้นอย่างช้าๆ และไม่สมบูรณ์ ทำให้เกิดการสะสมและลอยตัวขึ้นมา ซึ่งการพบเห็นตะกอนลอยตัวในแหล่งน้ำจึงเป็นสัญญาณเตือนถึงปัญหามลพิษทางน้ำ ที่ต้องได้รับการจัดการอย่างเร่งด่วนเพื่อป้องกันผลกระทบต่อระบบนิเวศและสุขอนามัยของชุมชนค่ะ 4. การเกิดฟองก๊าซ การสังเกตเห็นฟองก๊าซผุดขึ้นมาจากน้ำเสียเป็นอีกหนึ่งสัญญาณที่บ่งชี้ถึงภาวะขาดออกซิเจน และกระบวนการย่อยสลายแบบไม่ใช้ออกซิเจนที่กำลังเกิดขึ้นค่ะ เนื่องจากฟองก๊าซส่วนใหญ่มักจะเป็นผลผลิตจากการทำงานของแบคทีเรียที่ไม่ใช้ออกซิเจนในการย่อยสลายสารอินทรีย์ในน้ำเสีย ซึ่การเกิดฟองก๊าซจึงเป็นเครื่องบ่งชี้สำคัญถึงปัญหามลพิษทางน้ำที่ต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน เพื่อป้องกันผลกระทบต่อคุณภาพน้ำและสิ่งแวดล้อมโดยรวมค่ะ 5. การขาดแคลนสิ่งมีชีวิตที่ใช้ออกซิเจน หลายคนยังไม่รู้ว่า น้ำเสียขาดออกซิเจนอย่างรุนแรงจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อการดำรงอยู่ของสิ่งมีชีวิตที่ต้องพึ่งพาออกซิเจนในการหายใจและดำรงชีวิต เมื่อปริมาณออกซิเจนในน้ำลดต่ำลงจนถึงระดับวิกฤต สัตว์น้ำต่างๆ เช่น ปลา กุ้ง หอย และแมลงน้ำ รวมถึงพืชน้ำหลายชนิด จะไม่สามารถอยู่รอดได้และทยอยตายลงในที่สุด ซึ่งสภาพแวดล้อมที่ขาดออกซิเจนจะเอื้อต่อการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ที่ไม่ใช้ออกซิเจน จะเข้ามาทำหน้าที่ย่อยสลายสารอินทรีย์แทน ทำให้ระบบนิเวศในน้ำเสียเสียสมดุลและขาดความหลากหลายทางชีวภาพ การไม่พบสิ่งมีชีวิตที่คุ้นเคย หรือการพบเพียงสิ่งมีชีวิตที่ทนทานต่อสภาพแวดล้อมที่ออกซิเจนต่ำมาก จึงเป็นอีกหนึ่งลักษณะสำคัญ ที่บ่งชี้ถึงปัญหาน้ำเสียขาดออกซิเจนและผลกระทบต่อระบบนิเวศทางน้ำค่ะ 6. คราบมันบนผิวน้ำ แม้ว่าคราบมันเองอาจมีที่มาจากหลายแหล่ง แต่ในบริบทของน้ำเสียที่ขาดออกซิเจนนั้น คราบมันมักจะยิ่งเห็นได้ชัดเจนขึ้น เนื่องจากกระบวนการย่อยสลายสารอินทรีย์ที่ไม่สมบูรณ์ในสภาพแวดล้อมที่มีออกซิเจนน้อย ไปทำให้ไขมันและน้ำมันไม่ถูกย่อยสลายอย่างมีประสิทธิภาพ และลอยขึ้นมาสะสมบนผิวน้ำ นอกจากนี้คราบมันยังสามารถเป็นอุปสรรคต่อการแลกเปลี่ยนออกซิเจนระหว่างน้ำกับอากาศ ทำให้สภาวะขาดออกซิเจนในน้ำยิ่งรุนแรงขึ้นไปอีก ดังนั้นการพบคราบมันบนผิวน้ำเสียจึงเป็นสัญญาณที่ควรนำมาพิจารณาร่วมกับลักษณะอื่นๆ เช่น สี กลิ่น และตะกอน เพื่อประเมินคุณภาพน้ำและหาแนวทางแก้ไขปัญหาต่อไปค่ะ 7. การตายของสัตว์น้ำ การพบเห็นสัตว์น้ำตายในบริเวณที่มีน้ำเสียเป็นสัญญาณที่ชัดเจนและน่ากังวลอย่างยิ่งค่ะ ซึ่งบ่อยครั้งมีสาเหตุหลักมาจากการขาดออกซิเจนในน้ำ เพราะสัตว์น้ำทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นปลา กุ้ง หอยหรือแมลงน้ำ ต่างก็ต้องการออกซิเจนในการหายใจและดำรงชีวิต เมื่อน้ำเสียมีปริมาณออกซิเจนต่ำกว่าระดับที่สิ่งมีชีวิตเหล่านี้สามารถทนทานได้ ก็จะเริ่มเกิดอาการขาดอากาศและตายลงในที่สุด การตายของสัตว์น้ำเป็นผลกระทบโดยตรงที่มองเห็นได้ง่าย และเป็นตัวบ่งชี้ถึงความรุนแรงของปัญหามลพิษทางน้ำ การพบเห็นปลาหรือสัตว์น้ำอื่นๆ ตายเป็นจำนวนมาก จึงเป็นสัญญาณเตือนภัยที่ต้องรีบหาสาเหตุและดำเนินการแก้ไขโดยด่วน เพื่อป้องกันความเสียหายต่อระบบนิเวศทางน้ำในระยะยาว และรักษาสภาพแวดล้อมที่ดีให้กับชุมชนค่ะ 8. การขาดแคลนสิ่งมีชีวิตที่ใช้ออกซิเจน การที่น้ำเสียมีภาวะขาดออกซิเจนอย่างรุนแรง จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อการดำรงอยู่ของสิ่งมีชีวิตที่ต้องพึ่งพาออกซิเจนในการหายใจ เมื่อปริมาณออกซิเจนในน้ำลดต่ำลงถึงระดับที่อันตราย สิ่งมีชีวิตที่ใช้ออกซิเจน เช่น ปลา กุ้ง หอย แมลงน้ำและพืชน้ำหลายชนิด จะไม่สามารถดำรงชีวิตอยู่ได้และค่อยๆ ตายลง ทำให้ในบริเวณน้ำเสียนั้นจึงมักไม่พบสิ่งมีชีวิตเหล่านี้ หรืออาจพบเพียงจุลินทรีย์ที่ไม่ต้องการออกซิเจนในการเจริญเติบโต การขาดแคลนสิ่งมีชีวิตที่ใช้ออกซิเจนจึงเป็นตัวบ่งชี้สำคัญถึงปัญหาน้ำเสียที่มีคุณภาพต่ำ และส่งผลกระทบต่อความสมดุลของระบบนิเวศทางน้ำอย่างมาก 9. ค่าออกซิเจนละลายน้ำต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐาน ลักษณะสำคัญที่สุดประการหนึ่งของน้ำเสียที่ขาดออกซิเจน คือ การมีค่าออกซิเจนละลายน้ำ (Dissolved Oxygen; DO) ต่ำกว่ามาตรฐานที่กำหนดไว้ค่ะ ซึ่งโดยทั่วไปแล้วน้ำที่มีคุณภาพดีควรมีค่า DO ในระดับที่เพียงพอต่อการดำรงชีวิตของสัตว์น้ำและรักษาสมดุลของระบบนิเวศ เมื่อน้ำเสียมีสารอินทรีย์มากเกินไป จุลินทรีย์ที่ใช้ออกซิเจนในการย่อยสลายจะใช้ออกซิเจนในน้ำจนหมด ทำให้ระดับ DO ลดต่ำลงอย่างมาก จนไม่เพียงพอต่อความต้องการของสิ่งมีชีวิตอื่นๆ การวัดค่า DO ที่ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานจึงเป็นตัวบ่งชี้โดยตรงถึงปัญหาน้ำเสียขาดออกซิเจน และเป็นข้อมูลสำคัญที่ใช้ในการประเมินความรุนแรงของมลพิษทางน้ำ รวมถึงเป็นเกณฑ์ในการตัดสินใจเพื่อหาแนวทางการบำบัดและฟื้นฟูคุณภาพน้ำต่อไปค่ะ 10. การเปลี่ยนแปลงของชนิดสิ่งมีชีวิต เมื่อน้ำเสียประสบภาวะขาดออกซิเจน สิ่งแวดล้อมในน้ำจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อชนิดของสิ่งมีชีวิตที่สามารถดำรงอยู่ได้ค่ะ โดยสิ่งมีชีวิตที่เคยอาศัยอยู่ในน้ำและต้องการออกซิเจนในปริมาณมาก เช่น ปลาบางชนิดและแมลงน้ำที่มีความไวต่อสภาพแวดล้อม จะค่อยๆ ลดจำนวนลงหรือหายไป ในขณะเดียวกันสิ่งมีชีวิตที่สามารถทนทานต่อสภาพแวดล้อมที่มีออกซิเจนต่ำ หรือไม่ต้องการออกซิเจนในการดำรงชีวิต เช่น แบคทีเรียที่ไม่ใช้ออกซิเจนและหนอนบางชนิด จะมีจำนวนเพิ่มมากขึ้น การเปลี่ยนแปลงของชนิดสิ่งมีชีวิตนี้จึงเป็นอีกหนึ่งลักษณะสำคัญที่บ่งชี้ถึงปัญหาน้ำเสียขาดออกซิเจน การสังเกตชนิดของสิ่งมีชีวิตที่พบในแหล่งน้ำ จึงสามารถเป็นเครื่องมือในการประเมินคุณภาพน้ำและผลกระทบของมลพิษได้ค่ะ ที่โดยสรุปแล้วลักษณะของน้ำเสียที่ขาดอากาศ และมีส่วนทำให้เกิดปัญหามลพิษทางน้ำได้นั้น มีอยู่ด้วยกันหลายลักษณะนะคะ ซึ่งคุณผู้อ่านน่าจะพอมองภาพออกกันบ้างแล้ว สำหรับผู้เขียนมีประสบการณ์ในการตรวจสอบน้ำเสียมาเยอะพอสมควรค่ะ โดยในแต่ละสถานการณ์ลักษณะของน้ำเสียที่สร้างปัญหาด้านมลพิษจะแตกต่างกันออกไป แต่หลักๆ ผู้เขียนเคยได้ตรวจสอบค่าดีโอ ใช้การดมกลิ่น การสังเกตสีของน้ำและลักษณะทางกายภาพอื่นๆ ร่วมด้วยเหมือนกับข้อมูลข้างต้นในบทความนี้ค่ะ สำหรับคนทั่วไปข้อมูลในนี้สามารถใช้ได้ในชีวิตประจำวัน และไม่ใช่เรื่องไกลตัวเลยค่ะ ที่ในบางครั้งเราอาจเห็นการปล่อยน้ำเสียสีดำ มีกลิ่นแรงหรือพบว่ามีปลาตาย แบบนี้เราสามารถสะท้อนข้อมูลแจ้งไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ เพื่อหาทางแก้ไขหรือปรับปรุงต่อไป จะว่าเป็นข้อมูลที่ใช้ไปเป็นแนวทาง เพื่อเป็นหูเป็นตาและร่วมด้วยช่วยกันในประเทศไทยของเราก็ได้ค่ะ และผู้เขียนหวังว่าบทความนี้จะเป็นประโยชน์กับคุณผู้อ่านไม่มากก็น้อย หากสนใจเนื้อหาเช่นนี้อีก อย่าลืมกดติดตามหรือบุ๊กมาร์กโปรไฟล์ไว้ เพื่อรับข้อมูลใหม่ๆ ในบทความต่อไปค่ะ เครดิตรูปภาพประกอบบทความ รูปภาพทำหน้าปก โดย Çağrı KANMAZ จาก Pexels และออกแบบหน้าปกโดยผู้เขียน ใน Canva รูปภาพประกอบเนื้อหา: ภาพที่ 1- ภาพที่ 2 โดยผู้เขียน ออกแบบใน Canva , ภาพที่ 3 โดย Nataliya Vaitkevich จาก Pexels และภาพที่ 4 โดย Şemsi Belli จาก Pexels เกี่ยวกับผู้เขียน ภัคฒ์ชาลิสา จำปามูล จบการศึกษา: พยาบาลศาสตรบัณฑิต จากวิทยาลัยพยาบาลศรีมหาสารคาม กระทรวงสาธารณสุข และสาธารณสุขศาสตรมหาบัณฑิต (อนามัยสิ่งแวดล้อม) จากมหาวิทยาลัยขอนแก่น มีความสนใจและประสบการณ์เกี่ยวกับ: สุขภาพ จิตวิทยาเชิงบวก การบำบัดน้ำเสียและกำจัดสิ่งปฏิกูล บทความอื่นที่น่าสนใจโดยผู้เขียน วิธีป้องกันการเกิดน้ำเสีย ในแหล่งน้ำตามธรรมชาติ มีอะไรบ้าง การกำจัดน้ำเสียจากถังเกรอะส้วม ด้วยระบบร่องซึม ดีไหม ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม จากการปล่อยน้ำเสีย ที่ไม่ได้ผ่านการบำบัด เปิดประสบการณ์ความบันเทิงที่หลากหลายสุดปัง บน App TrueID โหลดเลย ฟรี !