ในน้ำอาจไม่เหลือปลา ในนาเสี่ยงมีสารพิษ ดร.สนธิ ชี้ต้องมีมาตรการ ป้องกันสารหนู-ตะกั่วข้ามแดน

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการอิสระด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์เฟซบุ๊ก ถึงมาตรการป้องกันมลพิษจากสารหนูและสารตะกั่วข้ามแดน ส่งผลให้แม่น้ำสายและแม่น้ำกกเกิดการปนเปื้อนจนชาวบ้านในพื้นที่เริ่มได้รับผลกระทบต่อสุขภาพ โดยระบุว่า ประเทศไทยมีส่วนในการรับแร่และส่งเคมีภัณฑ์ สำหรับทำเหมืองในรัฐฉาน ที่เกิดปนเปื้อนของ สารหนูและตะกั่ว ใน แม่น้ำสายและแม่น้ำกก

ประเทศไทยนำเข้าแร่โลหะสำคัญจากเมียนมา และส่งออกกลุ่มเคมีภัณฑ์จำนวนมาก จากรายงานของสำนักข่าว Mongabay และข้อมูลทางการค้าพบว่าประเทศไทยนำเข้าแร่ธาตุจากเหมืองในเมียนมา ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในรัฐฉานและรัฐกะเหรี่ยง โดยในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2568 มียอดนำเข้าแร่สำคัญรวมกว่า 105,752 ตัน คิดเป็นมูลค่ากว่า 13,900 ล้านบาทซึ่งส่วนใหญ่มาจากการทำเหมืองแร่ริมแม่น้ำสายและแม่น้ำกกในรัฐฉาน โดยแร่ที่นำเข้ามาได้แก่

แร่พลวง

เป็นแร่ที่มีปริมาณการนำเข้าพุ่งสูงขึ้นอย่างก้าวกระโดด ใช้ในอุตสาหกรรมผลิตแบตเตอรี่ ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ ยุทโธปกรณ์ และสารหน่วงไฟ

แร่ดีบุกและทังสเตน

ประเทศไทยนำเข้าในรูปแบบสินแร่เข้มข้นเพื่อป้อนเข้าสู่โรงงานถลุงโลหะและผลิตชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์

แร่โลหะพื้นฐาน

ตัวอย่างเช่น ทองแดง (Copper) ตะกั่ว (Lead) และ แมงกานีส (Manganese) สำหรับใช้ในภาคอุตสาหกรรมหนักและการผลิตโลหะผสม

แร่หายาก

ไทยนำเข้าสินแร่กลุ่มแร่หายากมาผ่านกระบวนการแต่งแร่เพื่อแยกแร่ให้มีความเข้มข้นขึ้นก่อนส่งออกไปสกัดต่อในต่างประเทศ

ขณะเดียวกันประเทศไทยมีการส่งออกสารเคมีไปยังเหมืองในเมียนมา โดยข้อมูลภาพรวมการค้าของ Trading Economics ระบุว่า ไทยส่งออกกลุ่มผลิตภัณฑ์เคมีภัณฑ์ ไปยังเมียนมาคิดเป็นมูลค่ากว่า 100 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปีสำหรับภาคการทำเหมืองแร่ สารเคมีที่มักถูกส่งออกจากฝั่งไทย ทั้งในระบบและผ่านการลักลอบตามแนวชายแดน ดังนี้

โซเดียมไซยาไนด์

เป็นสารเคมีหลักที่ใช้ในกระบวนการสกัดแร่ทองคำและแร่โลหะมีค่าเพื่อชะละลายโลหะออกจากหินแร่ ซึ่งจัดเป็นวัตถุอันตรายที่มีการควบคุมการส่งออกอย่างเข้มงวด

กรดอุตสาหกรรมเข้มข้น

ตัวอย่างเช่น กรดซัลฟิวริกและกรดไฮโดรคลอริก ใช้สำหรับชะละลายแร่ในเหมืองทองแดงและแอมโมเนียมซัลเฟตสำหรับเหมืองแร่หายาก

สารเคมีกลุ่มแต่งแร่และแยกแร่

สารลดแรงตึงผิว สารปรับสภาพความเป็นกรด-ด่าง เช่น ปูนขาวหรือโซดาไฟ และสารเคมีที่ใช้ในบ่อลอยแร่ เพื่อแยกแร่พลวง ดีบุก และตะกั่วออกจากกากแร่

สารตั้งต้นวัตถุระเบิด

ตัวอย่างเช่น แอมโมเนียมไนเตรตซึ่งใช้ในการระเบิดเปิดหน้าดินและชั้นหินในพื้นที่สัมปทานเหมือง

นอกจากนี้บริษัทในไทยกว่า 50 แห่งทำหน้าที่รับซื้อแร่จากการทำเหมืองในเมียนมา ซึ่งหลายแห่งมีกลุ่มทุนจีนเข้าไปเช่าพื้นที่ทำเหมือง และขนส่งผ่านท่าเรือแหลมฉบังเพื่อส่งต่อไปยังประเทศจีนต่อไป ขณะที่ด่านพรมแดนแม่สาย จังหวัดเชียงราย-ท่าขี้เหล็ก (รัฐฉาน) เป็นเส้นทางหลักในการนำเข้าแร่หายาก แร่แมงกานีส และแร่ทองคำจากรัฐฉาน รวมถึงส่งออกเคมีภัณฑ์กลับเข้าไป ส่วนท่าเรือเชียงแสน จังหวัดเชียงราย-แม่น้ำโขง ใช้ขนส่งสินแร่ทางน้ำจากตอนเหนือของเมียนมาและลาวเข้าสู่ไทยและส่งต่อไปยังตอนใต้ของจีน

ปัญหามลพิษและการปนเปื้อนสารเคมีในแหล่งน้ำที่รุนแรงมากขึ้น และเริ่มกระทบต่อประชาชนในพื้นที่ ดังนั้นรัฐบาลไทยควรมีมาตรการป้องกันผ่านมาตรการทางการค้าที่จะรับซื้อแร่ต่างๆ และส่งออกสารเคมีภัณฑ์ไปยังประเทศเมียนมา โดยเจรจาว่าจะรับซื้อแร่และจะขายสารเคมีให้กับเหมืองแร่ที่ได้มาตรฐานสากลไม่ปล่อยมลพิษเกินค่ามาตรฐานสู่สิ่งแวด ล้อมเท่านั้น และแร่ที่เข้ามาจะต้องมีข้อมูลที่ตรวจสอบย้อนหลังได้ว่ามาจากเมืองแร่ใด? สารเคมีที่ขายให้จะไปใช้กับเหมืองแร่ใด? รวมทั้งอาจมีการตั้งคณะกรรมการระหว่างประเทศ audit เหมืองแร่ที่ขายแร่ให้ไทยร่วมกัน เป็นต้น