ไขปริศนา 40 ปี ปัญญาประดิษฐ์ AI ถอดรหัสกฎกติกาบอร์ดเกมยุคโรมันโบราณจากแผ่นหินปูนได้สำเร็จ

ทีมนักวิจัยนานาชาติได้สร้างความก้าวหน้าครั้งสำคัญในวงการโบราณคดี เมื่อพวกเขาสามารถใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ AI และการสแกน 3 มิติ เพื่อไขความลับของกฎกติกาบอร์ดเกมยุคโรมันโบราณที่ทำให้นักประวัติศาสตร์มืดแปดด้านมานานกว่า 4 ทศวรรษ หรือ 40 ปี หลังจากการค้นพบ 

ย้อนกลับไปในปี ค.ศ. 1984 ได้มีการขุดพบแผ่นหินปูนรูปทรงรีขนาดประมาณ 8.3 x 5.7 นิ้ว หรือ 21 x 14.5 เซนติเมตร จากแหล่งโบราณคดี ณ ที่ตั้งถิ่นฐานคอริโอวัลลัม (Coriovallum) ในประเทศเนเธอร์แลนด์ แผ่นหินนี้มีรอยสลักเป็นเส้นตัดกันอย่างชัดเจนปรากฏอยู่บนด้านหนึ่ง ซึ่งผู้เชี่ยวชาญเชื่อว่ามัน คือ กระดานเกมที่ใช้เล่นในสมัยโบราณ

แม้มนุษย์จะเล่นเกมกันมาตั้งแต่ยุคสำริด หรือประมาณ 3,000 ปีก่อนคริสตกาล แต่เกมส่วนใหญ่ไม่หลงเหลือมาถึงปัจจุบันเนื่องจากวัสดุที่ใช้ ทว่าแผ่นหินปูนจาก คอริโอวัลลัม (Coriovallum) ชิ้นนี้กลับสามารถอยู่รอดผ่านกาลเวลามาได้

อย่างไรก็ตาม ปัญหาใหญ่ที่นักวิจัยต้องเผชิญ คือ ไม่มีคู่มือหรือบันทึกกติกาใด ๆ ถูกขุดพบพร้อมกันเพื่อยืนยันวิธีการเล่นเลย

ล่าสุด ทีมวิจัยซึ่งนำโดยมหาวิทยาลัยมาสทริชต์ (Maastricht) ในเนเธอร์แลนด์ ร่วมกับมหาวิทยาลัยไลเดน (Leiden), มหาวิทยาลัยฟลินเดอร์ส (Flinders) ในออสเตรเลีย, มหาวิทยาลัยคาทอลิกแห่งลูแวน (Université Catholique de Louvain) ในเบลเยียม และพิพิธภัณฑ์โรมันพร้อมสตูดิโอฟื้นฟู Restaura ในเมือง Heerlen ได้นำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาใช้แก้ปัญหานี้

ดร. วอลเตอร์ คริสต์ (Dr.Walter Crist) นักโบราณคดีจากมหาวิทยาลัยไลเดน (Leiden) และผู้นำการศึกษาในครั้งนี้ อธิบายว่า "แผ่นหินมีลวดลายเรขาคณิตและรอยสึกหรอที่สอดคล้องกับการเลื่อนชิ้นส่วนหมากไปมาบนพื้นผิว ซึ่งชี้ให้เห็นถึงการถูกนำมาเล่นซ้ำ ๆ"

รอยสึกหรอที่ไม่สม่ำเสมอนี้เองที่เป็นกุญแจสำคัญให้นักวิจัยตั้งคำถามว่า การจำลองการเล่นด้วยปัญญาประดิษฐ์ AI จะสามารถสร้างรูปแบบรอยสึกหรอแบบเดียวกันนี้ได้หรือไม่

ทีมงานได้สร้างระบบปัญญาประดิษฐ์ AI ที่ชื่อว่าลูดี (Ludii) โดยเขียนโปรแกรมให้บอทสองตัวทดลองแข่งขันกันบนกระดานดิจิทัลที่ถอดแบบมาจากแผ่นหินปูน พวกเขาป้อนข้อมูลกฎกติกามากกว่า 100 ชุด จากเกมกระดานโบราณอื่น ๆ ที่เป็นที่รู้จักในประวัติศาสตร์ เช่น เกม Haretavl จากสแกนดิเนเวีย และ Gioco dell'orso จากอิตาลี

โดยบอทปัญญาประดิษฐ์ AI ได้ทดลองเล่นเกมตามกฎกติกาในแต่ละชุดถึง 1,000 รอบ จนกระทั่งระบบสามารถตรวจจับรูปแบบได้ โดยพบว่ามีกฎ 9 ข้อ จากเกมอื่น ๆ ที่มีความสอดคล้องกับเกมปริศนานี้

แมทธิว สตีเฟนสัน (Matthew Stephenson) จากมหาวิทยาลัยฟลินเดอร์ส (Flinders) ระบุว่า ทีมงานได้รันการจำลองซ้ำ ๆ โดยปรับเปลี่ยนกฎกติกาในแต่ละครั้ง เพื่อดูว่าการเคลื่อนที่แบบใดที่จะทำให้เกิดแรงเสียดทานและรอยสึกหรอที่ตรงกับร่องรอยบนแผ่นหินของจริง

ผลการจำลองด้วยปัญญาประดิษฐ์ AI ชี้ให้เห็นอย่างชัดเจนว่า เกมบนแผ่นหินนี้เป็นเกมกลยุทธ์ประเภทเกมสกัดกั้น (Blocking game) โดยในเกมประเภทนี้ ผู้เล่นจะต้องพยายามดักทางและขัดขวางไม่ให้ชิ้นส่วนหมากของฝ่ายตรงข้ามเคลื่อนที่ได้ แทนที่จะเป็นการกินหรือยึดหมากของอีกฝ่าย
ความสำเร็จในครั้งนี้ถือเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่ง เนื่องจากที่ผ่านมาเรามีความรู้เกี่ยวกับเกมประเภทสกัดกั้นก่อนยุคกลางน้อยมาก

ดร. วอลเตอร์ คริสต์ (Dr.Walter Crist) เน้นย้ำว่า "นี่เป็นครั้งแรกที่มีการนำการจำลองการเล่นด้วย AI มาผสานเข้ากับกระบวนการทางโบราณคดีเพื่อใช้ระบุรูปแบบของบอร์ดเกม ซึ่งถือเป็นเครื่องมือใหม่ที่น่าทึ่งสำหรับนักโบราณคดีในการทำความเข้าใจเกมโบราณที่ไม่มีบันทึกหรือผลงานศิลปะใด ๆ หลงเหลืออยู่"

ทางด้าน แมทธิว สตีเฟนสัน (Matthew Stephenson) ได้กล่าวสรุปถึงผลกระทบในวงกว้างว่า "ความสำเร็จของการประยุกต์ใช้ AI ในครั้งนี้ แสดงให้เห็นว่าอาจยังมีโบราณวัตถุลึกลับอีกมากมายที่เก็บซ่อนเรื่องราว และรอคอยการค้นพบด้วยความช่วยเหลือจากเทคโนโลยีสมัยใหม่ ซึ่ง AI สามารถช่วยให้เราทำความเข้าใจสิ่งที่ยากต่อการตีความได้"

ทั้งนี้ งานวิจัยดังกล่าวได้รับการตีพิมพ์ลงในวารสารวิชาการ Antiquity เมื่อวันที่ 29 มีนาคม ที่ผ่านมา