ไม่ว่าจะดีหรือไม่ คนหนุ่มสาวหันมาพึ่งพาแชทบอท AI เพื่อสนับสนุนด้านอารมณ์

ในยุคที่เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ามามีบทบาทในชีวิตประจำวันมากขึ้น แชทบอท AI ไม่ได้เป็นเพียงผู้ช่วยในการค้นหาข้อมูลหรือทำงานเท่านั้น แต่ยังกลายเป็นพื้นที่ปลอดภัยสำหรับวัยรุ่นและคนหนุ่มสาวจำนวนไม่น้อยที่กำลังเผชิญกับความเครียด ความวิตกกังวล หรือปัญหาทางอารมณ์

ผลการศึกษาที่ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA Pediatrics เมื่อเดือนมิถุนายน 2569 พบว่า วัยรุ่นและคนหนุ่มสาวเกือบ 1 ใน 5 เคยใช้แชทบอท AI เพื่อขอคำแนะนำหรือการสนับสนุนด้านอารมณ์ สะท้อนให้เห็นว่า AI กำลังกลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบการดูแลสุขภาพจิตของคนรุ่นใหม่อย่างรวดเร็ว

ทำไมคนรุ่นใหม่จึงหันมาพึ่ง AI

เหตุผลสำคัญคือ AI พร้อมใช้งานตลอด 24 ชั่วโมง สามารถตอบคำถามได้ทันที ไม่แสดงท่าทีตัดสิน และเปิดโอกาสให้ผู้ใช้อธิบายความรู้สึกได้อย่างเป็นส่วนตัว

ดร. ลีนา เวน ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพของ CNN ซึ่งเป็นแพทย์ฉุกเฉินและรองศาสตราจารย์ทางคลินิกที่มหาวิทยาลัยจอร์จ วอชิงตัน เคยดำรงตำแหน่งกรรมาธิการสุขภาพของนครบัลติมอร์ และเป็นแม่ของลูกเล็กสองคน อธิบายว่า การศึกษานี้ได้สำรวจวัยรุ่นและคนหนุ่มสาวอายุ 12 ถึง 21 ปี จำนวน 1,009 คนทั่วสหรัฐอเมริกา และปรับถ่วงน้ำหนักผลลัพธ์เพื่อให้เป็นตัวแทนของคนหนุ่มสาวเกือบ 43 ล้านคนทั่วประเทศ นักวิจัยถามผู้เข้าร่วมว่าพวกเขาเคยใช้แชทบอท AI เพื่อขอคำแนะนำหรือความช่วยเหลือเมื่อรู้สึกเศร้า โกรธ ประหม่า หรือเครียดหรือไม่ ทีมวิจัยพบว่า 19% รายงานว่าเคยทำเช่นนั้น ซึ่งเทียบเท่ากับคนหนุ่มสาวกว่า 8 ล้านคนทั่วประเทศ ในบรรดาผู้เข้าร่วมที่ใช้แชทบอทเพื่อสนับสนุนด้านอารมณ์ หลายคนรายงานว่าทำเช่นนั้นซ้ำๆ โดยมากกว่า 4 ใน 10 ใช้แชทบอทอย่างน้อยเดือนละครั้ง สิ่งที่น่าสนใจคือ คนหนุ่มสาวที่เพิ่งหารือเรื่องสุขภาพจิตของตนกับแพทย์มีแนวโน้มที่จะรายงานว่าใช้แชทบอท AI มากกว่า ซึ่งบ่งชี้ว่าเครื่องมือเหล่านี้มักถูกใช้ควบคู่ไปกับแหล่งสนับสนุนแบบดั้งเดิม

สำหรับสาเหตุที่คนหนุ่มสาวหันมาใช้แชทบอท คำตอบนั้นค่อนข้างชัดเจน เครื่องมือเหล่านี้พร้อมใช้งานได้ตลอดเวลา ตอบสนองทันที ดูไม่ตัดสิน และสามารถให้ความรู้สึกเป็นส่วนตัว สำหรับวัยรุ่นที่อายที่จะหารือเกี่ยวกับปัญหาของตนกับพ่อแม่ ครู หรือที่ปรึกษา การพิมพ์คำถามลงในแชทบอทอาจรู้สึกง่ายกว่าการเริ่มบทสนทนากับบุคคลอื่น

สำหรับวัยรุ่นหลายคน การพิมพ์ข้อความถึงแชทบอทอาจง่ายกว่าการเปิดใจพูดคุยกับพ่อแม่ ครู หรือแม้แต่นักจิตวิทยา โดยเฉพาะเมื่อกำลังรู้สึกอับอาย กังวล หรือไม่มั่นใจว่าจะถูกเข้าใจหรือไม่

AI ช่วยให้รู้สึกดีขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าจะรักษาได้

ผลการศึกษาพบว่าผู้ใช้มากกว่า 90% รู้สึกว่าคำแนะนำจาก AI มีประโยชน์ อย่างไรก็ตาม ความรู้สึกว่า "ได้รับการรับฟัง" ไม่ได้หมายความว่าสุขภาพจิตจะดีขึ้นจริง

แชทบอท AI ถูกออกแบบมาให้สื่อสารอย่างเป็นมิตร เห็นอกเห็นใจ และตอบสนองความต้องการของผู้ใช้ จึงอาจสร้างความรู้สึกสบายใจได้ แต่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอว่าการสนทนากับ AI เพียงอย่างเดียวสามารถรักษาภาวะซึมเศร้า ความวิตกกังวล หรือปัญหาสุขภาพจิตที่ซับซ้อนได้

การดูแลสุขภาพจิตที่มีประสิทธิภาพยังคงต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญที่สามารถประเมินอาการ วางแผนการรักษา และติดตามผลอย่างเหมาะสม

ข้อจำกัดที่ไม่ควรมองข้าม

แม้ AI จะมีศักยภาพ แต่ก็มีข้อจำกัดหลายประการ ได้แก่

• อาจให้ข้อมูลที่คลาดเคลื่อนหรือไม่ถูกต้อง
• อาจเข้าใจบริบทของผู้ใช้ผิดและให้คำแนะนำที่ไม่เหมาะสม
• มีแนวโน้มตอบสนองในสิ่งที่ผู้ใช้อยากได้ยิน มากกว่าสิ่งที่ควรได้รับฟัง
• ไม่สามารถประเมินภาวะฉุกเฉินทางสุขภาพจิตได้เหมือนผู้เชี่ยวชาญ

ที่น่ากังวลคือ หากผู้ใช้มีภาวะซึมเศร้ารุนแรง ความคิดทำร้ายตนเอง หรือมีความเสี่ยงต่อการฆ่าตัวตาย การพึ่งพา AI เพียงอย่างเดียวอาจทำให้การเข้าถึงการรักษาที่เหมาะสมล่าช้า ซึ่งอาจส่งผลกระทบร้ายแรงได้

วัยรุ่นส่วนใหญ่ไม่บอกใครว่ากำลังใช้ AI

อีกหนึ่งข้อมูลที่น่าสนใจคือ ผู้ใช้เกือบสองในสามไม่เคยบอกพ่อแม่ ผู้ปกครอง หรือบุคคลใกล้ชิดว่ากำลังใช้ AI เพื่อขอคำปรึกษาด้านอารมณ์

สิ่งนี้ทำให้ผู้ใหญ่ไม่ทราบว่า AI กำลังมีอิทธิพลต่อวิธีคิด การตัดสินใจ และการรับมือกับปัญหาของเด็กและเยาวชนมากเพียงใด

ผู้เชี่ยวชาญจึงเสนอว่า พ่อแม่ควรพูดคุยเรื่องการใช้ AI กับลูก ๆ เช่นเดียวกับการพูดคุยเรื่องการใช้สื่อสังคมออนไลน์ ด้วยความเข้าใจและไม่ตัดสิน

AI มีบทบาทเชิงบวกได้ หากใช้อย่างเหมาะสม

แม้จะมีข้อจำกัด แต่ AI ก็สามารถเป็นเครื่องมือที่มีประโยชน์ได้ เช่น

• ช่วยฝึกการสื่อสารหรือเตรียมบทสนทนาที่ยาก
• แนะนำเทคนิคผ่อนคลายความเครียดเบื้องต้น
• ให้ข้อมูลเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพจิต
• ช่วยค้นหาแหล่งบริการด้านสุขภาพจิตที่เหมาะสม
• สนับสนุนผู้ที่กำลังรับการรักษากับนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์อยู่แล้ว

สิ่งสำคัญคือ การใช้ AI ควรเป็นเพียง "ผู้ช่วย" ไม่ใช่ "ผู้รักษา"

พ่อแม่ควรทำอย่างไร

ผู้ปกครองสามารถสนับสนุนลูกได้โดย

• เปิดใจพูดคุยเกี่ยวกับการใช้ AI
• รับฟังโดยไม่ตำหนิหรือวิจารณ์
• สอนให้ตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลจากหลายแหล่ง
• อธิบายว่า AI เป็นเพียงเครื่องมือ ไม่ใช่ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต
• สร้างบรรยากาศที่ทำให้ลูกกล้าขอความช่วยเหลือเมื่อมีปัญหา

การเป็นแบบอย่างในการดูแลสุขภาพใจและการขอคำปรึกษาเมื่อจำเป็น จะช่วยให้เด็กมองว่าการขอความช่วยเหลือเป็นเรื่องปกติและเป็นจุดแข็งของชีวิต