ทำไมบริษัท AI แห่กว้านซื้อ หนังสือเก่านับล้านเล่ม ?

กลุ่มนักเขียน นักประวัติศาสตร์ และคนรักหนังสือ ได้เปิดฉากการโต้เถียงบนโลกอินเทอร์เน็ต วิพากษ์วิจารณ์ บริษัทผู้พัฒนา AI หรือปัญญาประดิษฐ์ว่า พวกเขากว้านซื้อหนังสือเก่าแก่หายาก นับล้านเล่ม ตัดสันหนังสือและทำลายทิ้งหลังเสร็จสิ้นกระบวนการ พวกเขากำลังทำอะไรกัน? และเรื่องนี้จะส่งผลกระทบอย่างไรบ้าง?

มีหลักฐานเป็นเอกสารเปิดเผยต่อสาธารณะ ในคดีที่นักเขียนฟ้องร้องบริษัท Anthropic เมื่อต้นปีนี้ ระบุว่า Anthropic ได้ซื้อหนังสือจริงหลายล้านเล่ม ก่อนจะจ้างผู้รับเหมาให้ตัดสันหนังสือออก นำหน้ากระดาษเข้าเครื่องสแกนความเร็วสูง แล้วทำลายต้นฉบับด้วยเครื่องทำลายเอกสาร ในโครงการที่เรียกว่า “โครงการปานามา”

รายงานยังเปิดเผยว่า ยอดขายหนังสือที่ตีพิมพ์ก่อนปี 2022 พุ่งสูงขึ้นเป็นประวัติการณ์ และบรรดาผู้ขายหนังสือเริ่มตั้งข้อสังเกตว่า บริษัท AI อาจเป็นผู้ซื้อรายใหญ่แต่ไม่เปิดเผยตัวตน

บรรดาคนรักหนังสือและผู้ที่ตั้งข้อสงสัยเกี่ยวกับ AI ต่างเรียกมันว่า "ปีศาจร้าย" และประณามการกระทำดังกล่าว แต่รายงานเพิ่มเติมจาก 404 Media และแหล่งข่าวอื่น ๆ รวมถึงการติดตามด้วย AirTag ได้เปิดเผยว่า ไม่ใช่แค่หนังสือขายดีที่เป็นรูปเล่มเท่านั้นที่ถูกทำลาย แต่ยังรวมถึงหนังสือหายาก หนังสือโบราณ และหนังสือที่เลิกพิมพ์ไปแล้ว

404 Media ระบุว่า ผู้ขายหนังสือหายากรายหนึ่ง ได้รับคำสั่งซื้อหนังสือจำนวนเกือบ 1,000 เล่ม และเขาอนุญาตให้ผู้สื่อข่าวติดตั้ง AirTag ไว้ในหนังสือเล่มหนึ่ง เพื่อจะได้ทราบว่า หนังสือเล่มนั้นเดินทางไปไหนต่อ

บริษัทติดตามหนังสือชุดนี้จากแคลิฟอร์เนียไปยังมิลวอกี โคโลราโดสปริงส์ และสุดท้ายไปยังคลังสินค้าของ Amazon ซึ่งบริษัทได้ใช้รหัสว่า “VGT3”

โดยทางเข้าอาคารมีโลโก้เป็นรูปไดโนเสาร์ไทแรนโนซอรัสเร็กซ์กำลังเตรียมจะกินหนังสือที่เปิดอยู่ และพนักงานที่บริษัทแห่งนี้บอกว่างานของพวกเขานั้นดีมาก เพราะพวกเขามีหน้าที่แค่สแกนหนังสือตลอดทั้งวัน

การสืบสวนได้เปิดเผยว่า บริษัทยักษ์ใหญ่ด้านเทคโนโลยีหลายแห่งกำลังเปิดโรงงานสแกนหนังสือขนาดใหญ่ระดับอุตสาหกรรม เพื่อฝึกฝนโมเดล AI ด้านภาษาขนาดใหญ่ (LLMs) 

ทำไมบริษัท AI ต่าง ๆ ซื้อหนังสือมากมายหลายล้านเล่ม ?

บริษัท AI หันมาใช้หนังสือจริงเนื่องจากแหล่งข้อมูลดิจิทัลในการฝึกโมเดล LLM มีปัญหา 2 ข้อ ได้แก่ ปัญหาด้านกฎหมายและคุณภาพของข้อมูล การใช้คลังหนังสือออนไลน์ที่ละเมิดลิขสิทธิ์ ทำให้บริษัท AI ต้องเผชิญกับคดีฟ้องร้องเรื่องลิขสิทธิ์จำนวนมหาศาลจากนักเขียน ศิลปิน ช่างภาพ และสำนักข่าวต่าง ๆ 

พวกเขาจึงหันมาหา “หนังสือจริง”

เพราะการซื้อหนังสือจริงอย่างถูกกฎหมายจะทำให้เจ้าของมีสิทธิ์ใช้สำเนาเล่มนั้นได้ตามที่เห็นสมควร รวมถึงการทำลายทิ้งด้วย 

นอกจากนี้ยังช่วยให้เข้าถึงหนังสือหายาก หนังสือเฉพาะกลุ่ม หรือหนังสือเฉพาะทางหลายล้านเล่มที่มีอยู่เฉพาะในรูปแบบหนังสือจริงเท่านั้น

บริษัทตั้งใจซื้อหนังสือที่ตีพิมพ์ก่อนปี 2022 เพราะพวกเขามั่นใจว่า จะได้เนื้อหาที่ไม่มี AI ช่วยแน่นอน เพราะปัจจุบันอินเทอร์เน็ตเต็มไปด้วยหน้าเว็บที่เขียนโดย AI และการฝึกโมเดลใหม่ด้วยข้อความจาก AI จะไม่ทำให้ AI ฉลาดขึ้น แต่หนังสือจริงนำเสนอภาษาที่เขียนโดยมนุษย์ ที่ผ่านการตรวจสอบและแก้ไขอย่างดี มีทั้งการให้เหตุผลอย่างเป็นระบบ โครงสร้างการเล่าเรื่อง และคุณสมบัติอื่น ๆ ที่หน้าเว็บแบบสั้นและข้อความที่สร้างโดย AI ไม่มี

การกระทำนี้ถูกกฎหมายหรือไม่ ?

กฎการขายครั้งแรก (First-Sale Doctrine) ของกฎหมายลิขสิทธิ์ ในสหรัฐฯ อนุญาตให้ผู้ซื้อหนังสือที่เป็นรูปเล่มทำลายหนังสือเล่มนั้นได้หากต้องการ ส่วนการแปลงหนังสือที่เป็นรูปเล่มที่ซื้อมาอย่างถูกต้องตามกฎหมายให้เป็นไฟล์ดิจิทัลเพื่อใช้ในการฝึกโมเดล AI ถือเป็นการใช้งานที่เป็นธรรมแบบมีการเปลี่ยนแปลง หรือ transformative fair use ซึ่งเป็นหลักกฎหมายที่อนุญาตให้นำผลงานที่มีลิขสิทธิ์มาต่อยอด เปลี่ยนแปลง หรือเพิ่มคุณค่าลงไปได้ โดยไม่ผิดกฎหมาย

นักวิจารณ์โต้แย้งว่าบริษัทต่าง ๆ กำลังใช้กรรมสิทธิ์ในรูปเล่มเป็นช่องโหว่ทางกฎหมายเพื่อสร้างชุดข้อมูลดิจิทัลโดยไม่ให้เงินชดเชยแก่เจ้าของผลงาน อย่างไรก็ตามบริษัทเหล่านั้นก็ไม่ได้ทำอะไรผิดกฎกหมาย

หนังสือถูกทำลายไปมากแค่ไหน ?

เอกสารของศาลที่เปิดเผย ในระหว่างการไต่สวนคดีของบริษัท Anthropic เผยให้เห็นว่า บริษัทวางแผนที่จะสแกนหนังสือ 5 แสน - 2 ล้านเล่ม ภายใต้สัญญาจัดซื้อจัดจ้างระยะเวลาหกเดือน เอกสารภายในระบุว่า บริษัทวางแผนสแกนหนังสือทั้งหมดในโลกแบบทำลายล้าง 

แหล่งข่าวของ 404 Media รายงานว่า มีการสั่งซื้อหนังสือแบบไม่เปิดเผยชื่อ จำนวนตั้งแต่ 1,000-1 ล้านเล่มต่อการซื้อหนึ่งครั้ง ผู้ขายหนังสือมือสองในสหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร และยุโรป รายงานว่า มีการสั่งซื้อหนังสือสารคดีและหนังสือหายากจำนวนมากแบบสุ่ม ตั้งแต่หลักหลายร้อยถึงหลายพันเล่มต่อการซื้อหนึ่งครั้ง