ปลูกป่าหรือฟอกเขียว? เปิดเบื้องหลังคาร์บอนเครดิต เมื่อโลกอาจไม่ได้เขียวอย่างที่คิด

ดร.สนธิ คชวัฒน์ นักวิชาการด้านสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ชมรมนักวิชาการสิ่งแวดล้อมไทย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก SonthiKotchawatเกี่ยวกับการปลูกป่าเพื่อสร้างคาร์บอนเครดิต

การปลูกป่าเพื่อสร้างคาร์บอนเครดิตกำลังกลายเป็นหนึ่งในแนวทางสำคัญของภาคธุรกิจและภาคสิ่งแวดล้อมในการรับมือกับปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ แต่ในขณะเดียวกันก็มีคำถามสำคัญตามมาว่า การใช้คาร์บอนเครดิตจากป่าไม้จะทำอย่างไรไม่ให้กลายเป็นเพียง “การฟอกเขียว” หรือ Greenwashing ที่สร้างภาพลักษณ์ด้านสิ่งแวดล้อมโดยไม่เกิดผลลัพธ์จริง

เครดิตคาร์บอนจากป่าไม้ (Forest Carbon Credits) คือใบรับรองที่เปลี่ยนความสามารถในการดูดซับหรือกักเก็บก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ของพื้นที่ป่าให้เป็น “มูลค่า” ที่สามารถซื้อขายได้ โดยคาร์บอนเครดิต 1 หน่วย มีค่าเท่ากับก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ 1 ตัน หรือเทียบเท่า ที่ถูกดึงออกมาจากชั้นบรรยากาศ หรือไม่ได้ถูกปล่อยออกไป

อย่างไรก็ตาม การที่คาร์บอนเครดิตจากป่าไม้จะไม่ถูกมองว่าเป็น Greenwashing นั้น ขึ้นอยู่กับความเข้มงวดของมาตรฐานและกระบวนการตรวจสอบ โดยมีหลักการสำคัญหลายประการ

ประการแรก ต้องพิสูจน์ได้ว่าหากไม่มีโครงการนี้ พื้นที่ป่านั้นจะถูกทำลายอย่างแน่นอน ไม่ใช่การนำป่าที่มีอยู่เดิมและไม่มีความเสี่ยงในการถูกตัดมานับเป็นเครดิต เพราะจะไม่ก่อให้เกิดการลดคาร์บอนเพิ่มเติมอย่างแท้จริง

ประการที่สอง คาร์บอนที่กักเก็บไว้ต้องสามารถคงอยู่ได้ในระยะยาว อย่างน้อย 40-100 ปี พร้อมมีมาตรการรองรับหากเกิดเหตุการณ์ไม่คาดคิด เช่น ไฟไหม้ป่า โรคระบาด หรือภัยธรรมชาติที่ทำให้ต้นไม้ตายและปล่อยคาร์บอนกลับสู่ชั้นบรรยากาศ

ประการที่สาม การปกป้องป่าในจุดหนึ่ง ต้องไม่ส่งผลให้เกิดการย้ายไปตัดไม้หรือทำลายป่าในอีกพื้นที่หนึ่งแทน เพราะจะทำให้ผลลัพธ์ด้านสิ่งแวดล้อมไม่เกิดขึ้นจริง

ประการที่สี่ ต้องมีหน่วยงานภายนอกที่น่าเชื่อถือเข้ามาตรวจสอบและรับรองว่า มีการกักเก็บคาร์บอนได้ตามจำนวนที่กล่าวอ้างจริง เพื่อสร้างความโปร่งใสและความน่าเชื่อถือให้กับโครงการ

ประการที่ห้า บริษัทที่ปลูกป่าควรใช้คาร์บอนเครดิตจากป่าเพื่อชดเชยการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเฉพาะในส่วนที่ “ลดเองไม่ได้จริงๆ” เท่านั้น ไม่ใช่ใช้เป็นข้ออ้างเพื่อหลีกเลี่ยงการปรับปรุงกระบวนการผลิตหรือการลดการปล่อยก๊าซภายในองค์กร

ดังนั้น การซื้อคาร์บอนเครดิตที่ไม่เข้าข่ายการฟอกเขียว คือการซื้อเพื่อชดเชยเฉพาะส่วนที่ลดไม่ได้จริง หรือ Residual Emissions ควบคู่ไปกับการดำเนินมาตรการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกภายในองค์กรอย่างจริงจัง ไม่ใช่การซื้อเครดิตราคาถูกเพียงเพื่อประกาศว่าเป็นองค์กร Carbon Neutral โดยที่ไม่ได้ปรับปรุงการผลิตอย่างแท้จริง

ท้ายที่สุด คาร์บอนเครดิตจากป่าไม้จะเป็นเครื่องมือที่มีประสิทธิภาพได้ ก็ต่อเมื่อถูกใช้ด้วยความรับผิดชอบ โปร่งใส และมุ่งลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างแท้จริง ไม่ใช่เพียงเพื่อสร้างภาพลักษณ์สีเขียวให้กับองค์กรเท่านั้น