ราคาน้ำมันไทยในวิกฤตโลก จากตะวันออกกลางสู่สงครามพลังงาน

ราคาน้ำมันไทยในวิกฤตโลก จากตะวันออกกลางสู่สงครามยุคใหม่

ราคาน้ำมันของประเทศไทยตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมาเคลื่อนไหวตามสถานการณ์เศรษฐกิจและภูมิรัฐศาสตร์โลกอย่างชัดเจน ทุกครั้งที่เกิดความขัดแย้งในภูมิภาคพลังงานสำคัญ ราคาน้ำมันดิบจะพุ่งขึ้นทันที และส่งผลต่อราคาขายปลีกหน้าปั๊มในประเทศ แม้รัฐจะมีเครื่องมืออย่างกองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงหรือการปรับภาษีเข้ามาช่วยลดแรงกระแทกต่อประชาชน

เมื่อพิจารณาข้อมูลย้อนหลัง จะพบว่าช่วงที่ราคาน้ำมันไทยปรับขึ้นแรง มักสัมพันธ์กับเหตุการณ์สำคัญระดับโลก เช่น วิกฤตน้ำมันในตะวันออกกลาง วิกฤตเศรษฐกิจโลก หรือสงครามระหว่างประเทศผู้ผลิตพลังงาน

จุดเริ่มต้นของวิกฤตน้ำมันโลกและนโยบายพลังงานไทย

วิกฤตราคาน้ำมันครั้งใหญ่ครั้งแรกเกิดขึ้นในปี 1973 เมื่อประเทศผู้ส่งออกน้ำมันลดกำลังผลิตเพื่อตอบโต้สงครามตะวันออกกลาง ทำให้ราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกพุ่งสูงอย่างรวดเร็ว ประเทศไทยซึ่งต้องพึ่งพาการนำเข้าน้ำมันเกือบทั้งหมดได้รับผลกระทบโดยตรง

เพื่อลดแรงกระแทกต่อเศรษฐกิจ รัฐบาลไทยจึงจัดตั้ง กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง เพื่อรักษาเสถียรภาพราคาขายปลีก โดยนำเงินจากเชื้อเพลิงบางชนิดไปอุดหนุนชนิดที่มีผลต่อค่าครองชีพของประชาชน เช่น ดีเซลหรือก๊าซหุงต้ม

มาตรการดังกล่าวกลายเป็นเครื่องมือสำคัญที่รัฐบาลใช้รับมือวิกฤตราคาพลังงานในทุกยุค

ยุคน้ำมันแพงก่อนวิกฤตการเงินโลก

ช่วงปี 2004–2008 เป็นอีกช่วงหนึ่งที่ราคาน้ำมันโลกปรับขึ้นอย่างต่อเนื่อง จากความต้องการพลังงานที่เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในเศรษฐกิจเกิดใหม่ โดยเฉพาะจีนและอินเดีย

ในปี 2008 ราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกแตะระดับสูงมาก ทำให้รัฐบาลไทยต้องใช้มาตรการอุดหนุนและตรึงราคาดีเซลเพื่อไม่ให้ค่าขนส่งและค่าครองชีพเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

แม้ราคาตลาดโลกจะสูง แต่ราคาหน้าปั๊มในไทยช่วงนั้นยังไม่ถือเป็นสถิติสูงสุด เนื่องจากการแทรกแซงของภาครัฐ

จุดพีคสำคัญของราคาน้ำมันไทย 2012–2013

หลังวิกฤตการเงินโลก ราคาน้ำมันดิบฟื้นตัวอย่างรวดเร็วและยืนอยู่เหนือ 100 ดอลลาร์ต่อบาร์เรลหลายปี ทำให้ราคาน้ำมันในไทยเพิ่มขึ้นตาม

ข้อมูลสถิติระบุว่า

น้ำมันเบนซินในไทยช่วงปี 2012–2013 มีราคาประมาณ 1.56–1.62 ดอลลาร์ต่อ ลิตร

หากคำนวณตามค่าเงินบาทในช่วงนั้น เทียบได้กับประมาณ 45–50 บาทต่อ ลิตร

ถือเป็นช่วงที่ราคาน้ำมันเบนซินในไทยอยู่ในระดับสูงสุดช่วงหนึ่งในประวัติศาสตร์

ในขณะเดียวกันรัฐบาลยังคงตรึงราคาดีเซลไม่ให้เกินประมาณ 30 บาทต่อ ลิตร ผ่านการลดภาษีและใช้กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิง

ราคาน้ำมันต่ำสุดในยุคโควิด

ในปี 2020 การระบาดของโควิด-19 ทำให้เศรษฐกิจโลกหยุดชะงัก ความต้องการใช้น้ำมันลดลงอย่างมาก ราคาน้ำมันดิบในตลาดโลกจึงร่วงลงอย่างรุนแรง

ผลกระทบดังกล่าวทำให้ราคาน้ำมันในไทยลดลงอย่างมากเช่นกัน เช่น

• แก๊สโซฮอล์ 91 เคยลดลงประมาณ 16–17 บาทต่อ ลิตร
• แก๊สโซฮอล์ E20 บางช่วงต่ำกว่า 16 บาทต่อ ลิตร

ช่วงเวลานี้จึงเป็นหนึ่งในช่วงที่ราคาน้ำมันในไทยอยู่ในระดับต่ำที่สุดในรอบหลายปี

วิกฤตราคาน้ำมันจากสงครามรัสเซีย–ยูเครน

ปี 2022 ราคาน้ำมันโลกพุ่งขึ้นอีกครั้งจากสงครามระหว่างรัสเซียและยูเครน ซึ่งทำให้ตลาดพลังงานโลกตึงตัว

ราคาน้ำมันในไทยช่วงกลางปี 2022 ปรับขึ้นอย่างมาก เช่น

• แก๊สโซฮอล์ 91 ประมาณ 46–47 บาทต่อ ลิตร
• แก๊สโซฮอล์ 95 ประมาณ 45–46 บาทต่อ ลิตร
• เบนซิน 95 บางช่วงสูงกว่า 54 บาทต่อ ลิตร

ถือเป็นระดับราคาที่สูงมากในประวัติศาสตร์ราคาน้ำมันหน้าปั๊มของไทย

อัปเดตล่าสุด 6 มีนาคม 2569 สงครามตะวันออกกลางดันราคาน้ำมันโลก

สถานการณ์ล่าสุดในปี 2569 ราคาน้ำมันโลกกลับมาถูกกดดันอีกครั้งจากความตึงเครียดในตะวันออกกลาง โดยเฉพาะความขัดแย้งระหว่างสหรัฐ อิสราเอล และอิหร่าน

ข้อมูลตลาดพลังงานล่าสุดระบุว่า

ราคาน้ำมันดิบ Brent อยู่ราว 84 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล

เพิ่มขึ้นกว่า 20% จากปีก่อน และเกือบ 24% จากเดือนก่อนหน้า

สาเหตุสำคัญมาจากความเสี่ยงด้านการขนส่งน้ำมันใน ช่องแคบฮอร์มุซ ซึ่งเป็นเส้นทางลำเลียงน้ำมันประมาณ 30% ของการขนส่งทางเรือทั่วโลก

นักวิเคราะห์จำนวนหนึ่งประเมินว่า ราคาน้ำมันโลกขณะนี้มี “war premium” หรือค่าความเสี่ยงจากสงคราม อยู่ราว 8–10 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล และหากสถานการณ์ลุกลามจนกระทบการส่งออกจริง ราคามีโอกาสทะยานขึ้นถึง 120–150 ดอลลาร์ต่อบาร์เรล

ราคาน้ำมันหน้าปั๊มไทยในช่วงต้นมีนาคม 2569

แม้ต้นทุนตลาดโลกจะเพิ่มขึ้น แต่ประเทศไทยยังใช้มาตรการตรึงราคาเพื่อควบคุมผลกระทบต่อประชาชน

ข้อมูลราคาน้ำมันช่วงต้นเดือนมีนาคม 2569 พบว่า

กลุ่มปั๊มที่ปรับขึ้นราคา

• Gasohol E20 ประมาณ 30.44 บาท/ลิตร
• Gasohol 91 ประมาณ 32.28 บาท/ลิตร
• Gasohol 95 ประมาณ 32.85 บาท/ลิตร
• Diesel ประมาณ 34.14 บาท/ลิตร

ขณะที่ผู้ค้าน้ำมันบางรายเลือกตรึงราคาไว้ เช่น

• Diesel ประมาณ 29.94 บาท/ลิตร
• Gasohol E20 ประมาณ 28.34 บาท/ลิตร
• Gasohol 91 ประมาณ 30.18 บาท/ลิตร
• Gasohol 95 ประมาณ 30.55 บาท/ลิตร

นอกจากนี้ บริษัทพลังงานรายใหญ่ของไทยยังประกาศ ตรึงราคาน้ำมันอีก 15 วัน เพื่อช่วยลดภาระค่าครองชีพของประชาชนท่ามกลางความผันผวนของตลาดโลก

แนวโน้มราคาน้ำมันไทยในระยะต่อไป

เมื่อเปรียบเทียบกับวิกฤตราคาในอดีต จะเห็นว่าแม้ราคาน้ำมันดิบโลกจะปรับขึ้นจากสงครามตะวันออกกลาง แต่ราคาหน้าปั๊มในไทยยังต่ำกว่าช่วงวิกฤตปี 2022 ที่เคยแตะระดับกว่า 45–50 บาทต่อ ลิตร

อย่างไรก็ตาม หากความขัดแย้งในตะวันออกกลางยืดเยื้อ หรือเส้นทางขนส่งน้ำมันถูกปิดกั้นจริง ราคาน้ำมันโลกอาจปรับขึ้นอย่างรวดเร็ว และอาจส่งผลต่อราคาน้ำมันในประเทศในระยะต่อไป

สถิติในอดีตจึงชี้ให้เห็นชัดว่า ทุกครั้งที่เกิดความตึงเครียดในภูมิรัฐศาสตร์โลก น้ำมันจะกลายเป็นตัวแปรสำคัญที่ส่งผลต่อทั้งเศรษฐกิจ เงินเฟ้อ และค่าครองชีพของประชาชนไทยอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้